BonTon

Slow action photography

2011-12-24T16:59:00.003+01:00

Vorig weekend ving ik twee signalen op van verandering in reportagefotografie die misschien duiden op een trend. Ik kreeg een tweet met een bijdrage over oorlogsfotograaf Tim Hetherington's laatste foto's (Hetherington overleed eerder dit jaar in Libië). In hetzelfde weekend verscheen een interview in de Volkskrant met fotojournaliste Rena Effendi die de ongeregeldheden in Caïro vastlegt.

Beiden werk(t)en in oorlogsgebieden en gebruik(t)en middenformaat camera's met negatieffilm. Dat is een opmerkelijke keuze, omdat de oorlogsfotografie in de vorige eeuw juist een enorme 'boost' kreeg door gebruik van kleinbeeldcamera's. Verslaggevers werden beweeglijk en konden met de troepen mee, sommigen zelfs in de frontlinie. Robert Capa (met het credo "If your pictures aren't good enough, you're not close enough") is daarvan een bekende exponent.

De keuze van zowel Hetherington als Effendi voor middenformaat neigt naar kunstfotografie, naar onthaasten, naar afstand nemen van de hectiek. Het werpt bij mij de vraag op of je de adrenalinerijke oorlogssituaties wel goed kunt verbeelden met een statische benadering. Kun je de beleving van frontsoldaten zo wel weergeven? Of willen deze fotografen een ander verhaal vertellen, en lukt dat dan?

Laat ik eerst iets van de overwegingen van beide fotografen weergeven. Een stukje uit het interview met Rena Effendi in de Volkskrant: "Ik hou er gewoon van foto's te maken en daarmee een verhaal in elkaar te weven. Het is heerlijk om te doen. Misschien kan ik mensen informeren over plekken die ze niet kennen: kleine verhalen uit kleine, soms absurde landen. Het is net als schilderen. Ik wil de schoonheid schilderen van mensen in de misère.
Wij fotografen hebben een vreemde kijk op schoonheid. De verhalen van Dickens zijn ook keihard: ze gaan over armoede en de goot maar tegelijk zijn ze mooi".
Ze reist en fotografeert met twee bejaarde camera's: de Mamiya 6 die ze nu meedraagt door de straten van Caïro en een klassieke tweeogige Rolleiflex. Er kunnen filmrolletjes in met 12 opnamen. Met de snelheid van het digitale weet ze zich geen raad. "Ik ben gefascineerd door die Rolleiflex. Hij is van 1973, ouder dan ik. Hij laat me heel dicht bij mijn onderwerp komen. Omdat ik er van bovenaf in moet kijken lijkt het of ik kniel als ik fotografeer. Alsof ik aan het bidden ben. Dat helpt me: ik ben minder intimiderend voor de mensen die ik portretteer".

En dit zegt columnist James Brabazon van het Engelse dagblad The Guardian over oorlogsfotograaf Tim Hetherington:
"Making pictures like that was the essence of Hetherington: in Libya he placed himself at the centre of the world’s biggest news story, and chose to shoot photographs in such a way that they had no immediate news value. By separating himself from the more reactive work of his colleagues, he freed himself, and us, so that we might not only look, but see.
In Libya, Hetherington was still exploring the ideas and imagery of young men at war. The bright, flash-lit portraits of fighters are part of his evolving attempt to understand how and what the rebels thought of themselves – but it is hard for us to make sense of these images in the way that Hetherington would have. What he left behind are his trademark signposts to the visual landscape of war – blast-twisted buildings, bloated corpses, the dash for cover – but what we cannot, ever, see is the ultimate horizon beyond these frames that Hetherington saw, and was working towards".

Opvallend is dat beiden een afstand scheppende techniek (of een actie onderbrekende techniek) gebruiken om dichter bij hun verhaal te komen. Een verhaal dat meer lijkt te gaan over mensen en mens zijn dan over een nieuwswaardig conflict.
Ik las afgelopen maand het boek Matterhorn van Karl Marlantes, een meeslepend boek waarin een peloton Amerikaanse soldaten in Viëtnam op de huid gevolgd wordt. Ik kreeg een huiveringwekkend inzicht in de belevenissen van deze militairen. Dat deed mij sterk denken aan de korte maar indrukwekkende video van Hetherington die in 2009 bij Noorderlicht werd vertoond, waarin te zien was hoe een Amerikaanse soldaat een aanval van shell shock kreeg. Hetherington liet je een actie werkelijk meebeleven door van heel dichtbij en heel realistisch te filmen.

In de statische fotografie waar Brabazon het over heeft vind je die nabijheid van actie en onmiddellijke gevolg niet terug. Ik vraag me af welke aanpak de situatie het beste weer zou geven. Waarschijnlijk is het terug te voeren op de intentie van de fotograaf: wil je journalistiek of etnografie bedrijven. Wil je gepubliceerd worden in nieuwsmedia of in galeries.
Beide aanpakken zijn interessant. De serie van Effendi over Azerbeidzjanen die leven langs een lekkende oliepijplijn (geëxposeerd bij Breda Photo) is indrukwekkend omdat zij empathie weet te wekken met de mensen die zij portretteert. Maar actiefotografie is ook fascinerend omdat het toont hoe mensen in extreme omstandigheden functioneren. Kies je voor haar beschouwende benadering of voor "you're not close enough" Robert Capa, Eugene Smith en James Nachtwey?

Misschien komen we er nooit achter omdat, zoals Brabazon stelt, wij de intenties en het eindresultaat van Hetherington's nieuwe aanpak nooit zullen kennen. Ga ik af op de foto's die ik ken van oorlogssituaties dan kies ik toch voor Capa, Smith en Nachtwey. Juist omdat zij direct zijn en geen boodschap verstoppen in een afstandelijk ogend beeld.

Interview met Rena Effendi (alleen voor Volkskrantabonnees).
James Brabazon over Tim Hetherington's laatste foto's.

De wondere wereld van Ruud van Empel

2011-11-27T14:01:00.000+01:00

Op de een na laatste dag bezocht ik de overzichtstentoonstelling van Ruud van Empel in het Groninger Museum. Ik was verbluft. Overweldigend werk dat je pakt door helderheid, frisheid, levendige kleur maar vooral door een bijzondere verbeelding van een denkbeeldige werkelijkheid.

Ruud van Empel suggereert realisme en gaat ook uit van een realistisch medium, maar maakt volkomen bedachte kunstmatige beelden. "Photoworks 1995-2010" heet de tentoonstelling en daarmee wordt hij gepresenteerd als fotograaf, maar zijn werkwijze is die van een schilder die geen verf maar pixels als grondstof gebruikt. Fotografen kiezen of bedenken een decor en plaatsen het onderwerp daarin, Van Empel bouwt zijn decor laag voor laag direct op het canvas van zijn beeldbewerkingsprogramma.

Ruud van Empel begon zijn carriere met collages maar de werken in "Photoworks 1995-2010" zijn geen collages meer. De onderdelen die hij gebruikt zijn in het werk niet meer herkenbaar. Hij creëert bijvoorbeeld gezichten uit tientallen onderdelen die hij haalt uit meerdere door hem gefotografeerde gezichten.
Van Empel beheerst de fotobewerking tot in de puntjes, zo goed dat het vanzelfsprekend en dus irrelevant is geworden. Hij is geen Photoshopper; iedere verwijzing naar Photoshop gaat voorbij aan de kern: Van Empel is een scheppend kunstenaar die gewoonweg de technieken beheerst die hij nodig heeft.
Soms is dat fotografisch (gebruik van onscherpe objecten in de voorgrond) maar soms ook niet. Dan verandert hij verhoudingen zodat ze fotorealistisch gezien niet meer kloppen.

Zijn onderwerp is - meestal - een paradijselijke fantasiewereld, een vriendelijke variant van de tropen, waarin onschuldige kinderen figureren. Deze kinderen staan er doorgaans stijf poserend op en dat geeft een mooi contrast met de drukke achtergrond waartegen ze geplaatst zijn. Dat stijf poseren komt van officiële familiefoto's zoals die in Van Empels jeugd werden gemaakt. Het werk waarin hij zichzelf als klein jongetje afbeeldt is er een mooi voorbeeld van.
Verwijzing naar zijn eigen jeugd zie je ook in de tableaus met alledaagse voorwerpen uit zijn ouderlijk huis. Zijn aanpak lijkt op die van fijnschilders.

Het ziet er betoverend uit en de museale presentatie van zijn vaak metersgrote werken (afgedrukt op het contrastrijke Cibachrome en achter acrylglas dat zorgt voor brille) doet recht aan zijn onderwerpen. De sprankelende uitvoering geeft het werk ook altijd een zekere vrolijkheid.

Sta je voor zo'n werk dan overrompelt het. En na een tijdje ga je de enorme detailrijkdom zien, de verrassingen die Van Empel in zijn beelden legt. Een rupsje, een kever, een schaatsenrijder; diertjes die verwijzen naar 17e eeuwse vanitas schilderijen. Die details zijn geraffineerd geplaatst en zorgen ervoor dat je lang blijft kijken. Hij stapelt verrassing op verrassing. Ruud van Empel legt in zijn werk geen boodschap, het is vooral een geïdealiseerde wondere wereld van (de) jeugd die hij laat zien.

Aanstekelijke Wurm toch een beetje mager

2011-08-09T14:11:00.001+02:00

GEM (Gemeentemuseum Den Haag) biedt tot half september 2011 onderdak aan de overzichtsexpositie van Erwin Wurm. De Oostenrijker presenteert zich als beeldhouwer, die voor een deel van zijn werk afhankelijk is van fotografie.

Wurm maakt zowel ruimtelijke objecten die in een expositie getoond kunnen worden, als zogenaamde ‘One Minute Sculptures’: vluchtige creaties die zonder fotografie niet vastgehouden kunnen worden.

Het zijn deze ‘One Minute Scultpures’ die Wurm in het fotografiedomein trekken. Wat we zien zijn onverwachte, vaak komisch werkende, situaties. Wurm laat het absurde zien. De presentatie is daarbij haast pretentieloos. Hij kiest dan wèl voor afdrukken op grote formaten maar heeft niet veel aandacht voor een perfecte fotografische uitvoering. De technische uitvoering laat wat te wensen over, soms in kleurweergave, soms in scherpte, soms in uitlichten van een witte achtergrond. Het is heel nadrukkelijk het idee dat telt. En aan ideeën geen gebrek.

De tentoonstelling in GEM werkt aanstekelijk, juist door de technische onvolkomenheden is zijn werk toegankelijk. Neem het niet te serieus, lijkt de boodschap. Wurm staat garant voor een leuk uitje, waarbij je in GEM ook nog eens een aantal van zijn ‘One Minute Sculptures’ zelf in praktijk mag brengen.

In alle publicaties wordt de tentoonstelling beschreven als ‘het eerste uitgebreide overzicht in Nederland van één van de meest belangrijke hedendaagse beeldhouwers’ maar daarin stelt GEM toch teleur. Wie Googlet op Erwin Wurm en een aantal afbeeldingen van zijn werk bekijkt ziet niet alleen een flink aantal foto’s die in Den Haag te zien zijn. Je ziet ook welk werk niet te zien is en dat is veel. Graag had ik bijvoorbeeld de geknikte vrachtwagen of de meer dan levensgrote smeltende huizen gezien. Nu was er alleen een klein model en dat was jammer. Meer ‘One Minute Sculptures’ aan de wanden had ook best gemogen. Het verzadigingspunt wordt in GEM nog lang niet bereikt. Een veelheid aan OMS zou de ideeënrijkheid en spontaniteit nog meer benadrukken.

Erg grappig is het verwerken van tricotage in zijn werk. De who-is-afraid-of-red-yello-and-blue-achtige wandbekleding met ingebreide mouw en hals zijn fantastisch. De met pullovers en vesten aangeklede dozen zijn ook nooit vertoond. Maar de naam van de expositie ‘The beauty business’ is mij dan weer een raadsel.

Meer Informatie: gem

Fotofestival Naarden

2011-06-17T21:13:00.002+02:00

Op 16 juni 2011 het Fotofestival Naarden bezocht. Het festival had geen gelukkige recensies dus ik was eerst niet van plan om te gaan. Uiteindelijk heb ik het in een kleine twee uur gezien.

Geweldig vond ik de koksportretten van Marie Cécile Thijs die zij maakt voor het Financieel Dagblad. Ik heb de serie wel drie keer bekeken. Een geweldige stofuitdrukking, alles haarscherp en tastbaar. Prachtige kleuren, in een somber palet (leverkleurig, gebroken wit, taupe) die de serie tot een sterk geheel maken; deze aanpak is goed doorgevoerd door de hele serie. Ook in de poses een mooie eenheid van stijl, ook al weet Marie Cécile Thijs voor iedere chefkok weer een andere benadering te vinden. Een goede uitwerking van ideeën, bijvoorbeeld bij de Japanse kok met een subtiele rij doperwtjes of die kok met een grote baal (homp?) brooddeeg. Haar figuren zijn aanraakbaar; doen daarin denken aan fijnschilderkunst.

Interessant in de Grote Kerk vond ik ook de serie van Susanne Reuling, afgestudeerd aan de Fotoakademie. In de serie "Geluksmomenten" laten inwoners van Peru zien waar zij gelukkig van worden...... Alledaagse mensen met alledaagse bezigheden in een voor ons exotisch land. Steeds één persoon in de eigen omgeving. Ingeflitst en de omgeving donkerder gemaakt.Mooie serie, intens van betekenis. Goede beheersing van techniek, goed verhaal en een mooi contact met de geportretteerden. Het ophangen van foto's aan een verhaal werkt beter dan de portretten van leden van Delta F die buiten de kerk te zien waren. Hoe goed gemaakt ook, je kijkt naar afbeeldingen van onbekenden die niet nader tot je komen.

De foto's van het driemanschap Vanfleteren-Breukel-Van den Broek konden mij maar voor een deel bekoren. Het leek een willekeurig samenraapsel, vooral door gebruik van allerlei formaten, lijsten en afdruktechnieken en door de presentatie van de foto's door elkaar heen. De foto's van Vanfleteren maakten op mij de meeste indruk. Krachtig zwartwit werk met de rauwheid van Jacques Brel: woest, ruig en onopgesmukt.
Joost van den Broek presenteerde vooral portretten gemaakt met midden of grootformaat: verstilde mensen die bewegingsloos voor de camera zitten. Een techniek die inmiddels al door veel fotografen wordt toegepast. In zijn algemeenheid vond ik het werk van deze drie iets waar je geïnteresseerd langs loopt, maar waar je niet lang stil bij blijft staan.

De tentoonstelling van National Geographic vond ik een aanfluiting. Bij de ingang stond het gele kader dat al meer dan een eeuw het tijdschrift siert; het had ook een gele kaart mogen zijn. Wat een ongeïnspireerde presentatie van tamelijk willekeurig gekozen beelden. 10 tot 15 foto's met een kort bijschrift. Sommige beelden nogal donker en in de expositieruimte niet uitgelicht. Doe iets meer moeite, kies eventueel een thema!

In Kazematten Y onder andere een serie van Flokje van Lith. Kinderstudioportretten die een grote technische beheersing en eenheid van stijl tonen. Een mooie uniforme serie in teruggehouden kleuren. Mooi gestileerd ook (kapsel en kleding naturel maar verzorgd). Maar ik zie geen mensen! Het zijn geen portretten van levende mensen maar een soort poppen. Perfect gedaan maar zonder leven. Ik weet nog niet goed wat ik ervan moet vinden; heel knap gedaan wel.

In de Gele Loods vielen mij de krachtige zwartwit portretten van Karoly Effenberger (freelancer voor o.a. Het Parool) op.

In Bastion Oranje vond ik het werk van Rahi Rezvani interessant. Een heel eigen stijl en eigen beeldverhaal. Maar verder was Bastion Oranje een hapsnap tentoonstelling, met van alles wat. Van de vaginaal obsessieve Hester Scheurwater tot de mooie boksserie van Piek (Annemieke) Kock. Hing er in de Gele Loods niet ook al een serie over boksers?

De serie van Jan Bannink over bureaucraten all over the world is leuk. Vooral de energie en vasthoudendheid die hij in zijn project stopt is lovenswaardig. Maar er waren meer series met een soortgelijke aanpak: een verzameling van portretten binnen één onderwerp. De alzheimerpatiënten van Bas Losekoot bijvoorbeeld vond ik goed gedaan; de serie Nederlandse-soldaten-in-Afghanistan-gefotografeerd-met-een-platencamera kon mij daarentegen niet echt boeien. Natuurlijk krijg je verstilde beelden als iemand 10 seconden stil moet blijven zitten; maar het zijn vooral ook lege gezichten.

Op Fotofestival Naarden was dit jaar veel aandacht voor technische kwaliteit. Dat is wel eens anders geweest. Blijkbaar zijn fotografen en opleidingsinstituten daar meer mee bezig. Nu nog meer op de inhoud kiezen. Naarden staat wat dat betreft in een donkere schaduw van Noorderlicht 2009 en Breda Photo 2010.

Kabinet: maak je eigen museumcollectie

2011-03-04T09:53:00.001+01:00

Zou het niet mooi zijn als je in een museum beelden van de hele collectie kunt doorzoeken en van jouw favoriete beelden een hoogwaardige afdruk met toelichtende tekst kunt maken? Die vraag stelde ik mij in 2005, toen ik in een museumwinkel weer eens geen ansichtkaart kon kopen van een kunstwerk dat mij beviel.
Veel werken zijn niet te vinden en dat is niet onlogisch, want een museum kan niet van alle objecten drukwerk in voorraad hebben, en bij tijdelijke exposities is dat probleem misschien nog groter. Met moderne technieken is het echter mogelijk om alle beeld beschikbaar te maken.

Voordeel voor musea: geen voorraad en meer omzet.
Voordeel voor de bezoeker: altijd alle beeld af te drukken, inclusief toelichting.

Ik heb het plan destijds uitgewerkt en heb ook geprobeerd het aan een bedrijf om niet aan te bieden. En nog steeds zou ik het geweldig vinden als een bedrijf dit op zou pakken en er een succes van zou maken. Voorwaarde: het moet wel goed gebeuren en het moet ingang vinden in de belangrijke Europese musea.

Hoe werkt het? Ik stel me voor dat je een mooi vormgegeven herkenbare zuil hebt waar je als bezoeker een keuze uit de aanwezige beelden kunt maken. In die zuil zit een computer, een printer en een betaalsysteem. Alle beeld plus de toelichting op de kunstwerken en informatie over de kunstenaars zit in een database. Je selecteert een beeld en daar wordt een kaart van gemaakt met op de voorkant een afbeelding en op de achterkant informatie over kunstenaar en kunstwerk. Geselecteerde beelden kun je direct printen of door een baliemedewerker laten printen. Fraaie verzamelmappen zijn beschikbaar (bijvoorbeeld in aluminium, hoogwaardig kunststof) om je eigen kunstcollectie in te bewaren; maar je kunt ook een verzamelmapje van het museum krijgen.

Ook afgelopen week liep ik er weer tegenaan: van een paar schilderijen wilde ik een afbeelding, maar die waren noch in de shop noch op de website van het museum verkrijgbaar.
Wie belangstelling heeft om dit idee goed in de markt te zetten neemt maar contact op!

Hans Wilschut: langzamer kijken

2011-02-26T20:35:00.000+01:00

Een bijzondere ontmoeting had Fotokring De Liemers met fotograaf Hans Wilschut. Tijdens en na een presentatie van zijn werk hebben we uitgebreid kennis gemaakt met zijn werkwijze, zijn drijfveren en de uitdagingen die hij moet overwinnen om zijn magistrale foto’s te maken.

“Ik wil mensen langzamer laten kijken”, zegt Hans. Daarvoor moet je naar de vergrotende en overtreffende trap van zijn beeld: van overzichtelijk in boeken gepubliceerd, naar veel indrukwekkender in een projectie op behoorlijk groot formaat, tot volledig tot zijn recht komend in een grote afdruk in een museale omgeving. Dan komen alle details die zijn beeld onderbouwen tot hun recht. Dan ga je langzaam kijken, want er is veel te zien, veel te doorgronden.
Wij keken naar met een beamer geprojecteerde beelden: ook al bijzonder indrukwekkend. Hoewel de met een technische camera gemaakte beelden formeel overkomen zijn ze nooi saai. Er zijn altijd elementen die door de formele aanpak heen breken.

Waar ik als hobbyfotograaf in bevestigd ben dat is in het idee dat je werk aan zeggingskracht kan winnen als je uitgaat van een idee. En dat idee moet rijpen.
Binnen de club hebben we het afgelopen jaar gewerkt met een mentor en ik heb als opdracht gekozen om mijn creatieve proces te veranderen. Onder het motto "Slow Photography" heb ik geprobeerd mijn werkwijze te vertragen: ga niet meteen aan het fotograferen maar laat een plek op je inwerken en bedenk tevoren hoe je uit wilt beelden wat die plek met je doet. Leuk om te zien dat Hans Wilschut die benadering ook volgt, maar dan met een paar grote verschillen:
- de kwaliteit van de 'output'
- de tijd die hij neemt om een idee te laten rijpen: bij mij is dat een kwartier of een half uur, bij hem dagen of zelfs weken

Er is dus nog een flinke ontwikkeling door te maken. Interessant om te horen was ook dat het proces voor hem net zoveel betekent als de uiteindelijke foto’s. Om het in mijn woorden te zeggen: het proces vormt je, laat je in aanraking komen met het onbekende, maakt dat je dingen beter gaat begrijpen, laat je grenzen verleggen, geeft je authentieke ervaringen.

Kijk hier voor een video met Hans op ArtTube

Suggestie van scherpte

2011-02-26T20:22:00.000+01:00

Soms kom je op een tentoonstelling die je bewust maakt van iets dat je eigenlijk al wist of had kunnen weten. Die ervaring had ik in museum De Fundatie in Zwolle bij het bekijken van een aantal classicistische portretten uit de collectie van de vorst van Liechtenstein .

Wat mij opviel was dat formele portretschilderingen van 160 tot 170 jaar geleden veel overeenkomsten hebben met hedendaagse formele portretfotografie. Je ziet het in de poses, in de uitlichting en in de selectieve scherpte. In portretfoto’s van nu wordt veel vervaagd en wordt scherpte gelegd in ogen, mond en haar. De classicistische schilderijen laten hetzelfde zien. Van dichtbij is er veel omscherp, wordt veel gesuggereerd, en toch is er de illusie van scherp getekende portretten. Ook in de schilderijen zie je dat ogen, wenkbrauwen en mond gedetaileerd zijn weergegeven en dat is voldoende om ons een goede scherpteindruk te geven. Een bewuste keuze moet het zijn, want bloemstillevens uit dezelfde periode bewijzen dat de kunstenaars het tot in detail realistisch weergeven zeker beheersten.

Poseren en aanlichten van personen gebeurt in het hedendaagse klassieke portret vaak ook nog op dezelfde manier als toen. In halfprofiel of frontaal, licht van de zijkant, achtergrond een beetje aangelicht.

Als voorbeeld vond ik op Internet alleen dit schilderij van Friedrich von Amerling. Er waren betere voorbeelden op de expositie, maar die kon ik niet terugvinden. Jammer, een idee dat ik zes jaar geleden had voor Het Kabinet (database met kunstwerken die je in een museumwinkel kunt uitprinten) zou uitkomst geboden hebben. Dat zal ik binnenkort nog eens uitleggen.

Orozco: beleef de werkelijkheid met meer intensiteit

2011-01-21T19:50:00.005+01:00

Deze maand start een expositie van Gabriel Orozco in Tate Modern in Londen. Bij Tate is een leuke video te zien waarin Orozco in gaat op zijn drijfveren:

Klik voor video

Orozco legt uit dat kunst in staat is om een moment van bewustzijn te creëren bij de beschouwer; hij ziet kunst niet als een massa-spektakel maar als een individuele beleving. De kijker moet daar moeite voor doen: "Ieder werk dat ik maak heeft concentratie van de kijker nodig om begrepen te worden, om het goed te doorgronden, om te begrijpen wat er achter een werk zit dat eenvoudig of banaal oogt".

Zijn werk lijkt bij eerste beschouwing oppervlakkig, gericht op een kortstondig vaak humoristisch effect. Daar zegt hij over: "In het algemeen gaat mijn werk niet om het bewijzen van mijn vaardigheden en technieken. Ik laat dingen zien die niet zo moeilijk te maken zijn, die iedereen zou kunnen maken".
Wat hij wil bereiken is dat mensen die naar zijn foto’s kijken ook zelf in de alledaagse werkelijkheid elementen uit zijn foto’s gaan herkennen. De moeite die je moet doen om de kunstenaar te begrijpen leidt tot een scherper bewustzijn en scherpere waarneming: "Met mijn werk kan ik mensen helpen de werkelijkheid meer te waarderen en het leven met meer intensiteit te leven".

Dat is toch een mooie gedachte: door te kijken naar foto's ga je ook je eigen omgeving bewuster ervaren.

Niet voor publicatie

2011-01-18T20:37:00.000+01:00

Vandaag werd ik zogezegd 'getriggerd' door een bericht in de NRC over een expositie van foto's van W. Eugene Smith. Frits Abrahams schrijft: 'Hoe indrukwekkend de fototentoonstelling over W. Eugene Smith in het Amsterdamse FOAM ook is, het is jammer dat uitgerekend de belangrijkste foto in een nogal donkere nis hangt. Die foto heet Tomoka Uemura in Her Bath. De foto is even bijzonder als het verhaal erachter. Een moeder baadt op deze sobere zwartwitfoto haar mismaakte dochter. Alles op de foto straalt liefde en overgave uit. Die foto mag niet meer gepubliceerd worden en is daarom alleen nog op tentoonstellingen en op internet te zien'.

Het verhaal deed mij denken aan een ervaring die ik vorig jaar had in Nagasaki. In het museum waar de ontploffing van de tweede atoombom wordt herdacht zag ik een foto van Joe O'Donnell. Ook een beetje verstopt, met een verbod om een foto te maken, en met een mooi verhaal. Dit is de foto:

en dit is het verhaal over A Boy Standing at a Crematory in Nagasaki, 1945:

Joe O’Donnell took photographs of Japan after the Second World War as a news photographer for the American military. Recently he spoke to a Japanese interviewer about his picture of a boy standing amid burned ruins next to a crematory. The following is a paraphrase of what he said:

'When I arrived at Nagasaki from Sasebo, I looked down at the city from the top of a low hill, I saw some men wearing a white mask. They were working near a ditch full of burning coal.

I noticed a boy about ten years old walking by. He was carrying a baby slung on his back. In those days, in Japan, it was common to see children playing in vacant lots with their little brothers or sisters on their backs, but this boy was clearly different. I could see that he had come to this burning ground for a serious purpose. He was barefoot. When he reached the edge of the crematory, het stopped and peered ahead with a fixed expression. The infant’s head was tipped back as if the baby were fast asleep.

The boy stood there next to the area for about ten minutes. The men in white masks walked over to him and gently began undoing his cords that were holding the baby. Then I first realized that the baby was already dead. The men held the body by the hands and feet and placed it gently on the hot coals.

The infant’s body made a hissing sound as it was placed in he fire. Then it lit up in brilliant flames like a deep red of the setting sun. The boy stood there erect and motionless with his innocent cheeks shining scarlet. I noticed that the lips of the boy were also streaked with red as he watched the flames. He was biting his lower lip so hard that it shone with blood. The flames burned low like the sun going down, and the boy turned around and walked silently away from the burning pit'.

Beloond worden

2011-01-02T20:45:00.000+01:00

Begin december besprak de Arnhemse fotograaf Hans Franz foto's bij Fotokring De Liemers in Zevenaar. Hans legt uit wat hij zoekt in een foto: "Als ik naar foto's kijk dan wil ik beloond worden". Een mooi statement. Beloond willen worden voor de moeite die je neemt, en dan maakt het niet zoveel uit hoe je wordt beloond. Door esthetiek, een mooie druk, een interessant gegeven. Hans vond dat hij die avond verschillende keren heel erg beloond werd. En dat is dan weer een mooi compliment.

Gaan we naar een avond van onze fotoclub dan is dat eigenlijk ook wat we willen: we willen beloond worden. Met een leuke avond, maar ook met goed, spannend, grappig, verhalend of prikkelend fotowerk. Een mooi verhaal erbij, een goede discussie, verschil van mening, je laten verrassen, open staan voor andere benaderingen.

Afgelopen jaar deden we als club een mentoraat met Jan Ros. Stimulerend. Als je beloond wilt worden (na grote inzet natuurlijk, dat spreekt voor zich....) dan moet je meedoen aan een mentoraat (bijvoorbeeld geleid door Jan).
Waar ligt de beloning in? Dat je nieuwe wegen kunt ontdekken, technieken kunt proberen, onderwerpen kunt onderzoeken, iets over je eigen fotografie leert en een flinke stap verder komt.
Na zo'n mentoraat volgt een zwart gat. Welk onderwerp pak je nu op? Ik worstel er nog even mee..... misschien de ondergewaardeerde landschapsfotografie? Er is een fotograaf die mij aanspreekt: Josef Hoflehner..... Zal eens wat werk van hem nader bestuderen.

Leermomenten

2010-09-07T20:47:00.000+02:00

Eind augustus bezocht ik de tentoonstelling American Documents in het fotomuseum in Antwerpen. Ik heb het volgende geleerd:

1. De presentatievorm kan je tot andere inzichten brengen
2. Formaat doet er soms heel erg toe
3. Lee kan het nog
4. Goede namen en slechte selecties overtuigen niet
5. Nicholas Nixon en Mitch Epstein overtuigen wel

Bij 1. Foto's uit deze serie van Walker Evans - getiteld Labor Anonymous en geschoten in 1946 - heb ik altijd als niet typerend voor Evans beschouwd. Ik vond het ook niet erg sterk.

Bron foto: http://www.fulltable.com/vts/f/fortune/menug.htm

In de presentatie in het fotomuseum zag ik (voor het eerst) dat de parade van New Yorkers een uitbeelding is van stereotypen, zoals August Sander die twee decennia eerder in Duitsland vastlegde. Opmerkelijk, in het boek 'Walker Evans First and Last' zag ik ze als losstaande beelden. In dat boek zijn de foto's nog vierkant en moet je pagina's omslaan, in het museum zie je de foto's allemaal naast elkaar en ontstaat meteen een ritme. Pas in het kleine formaat aan de wand van een museum herkende ik de catalogus van stereotypen.

Bij 2: De serie Homeland van Larry Sultan was in Antwerpen in kleiner formaat te zien dan ik eerder in Hannover had kunnen bewonderen. De foto's zijn nog steeds sterk, maar ogen beduidend minder monumentaal. Deze foto's hebben baat bij een groot formaat.

Bij 3: Er waren twee geweldige series van Lee Friedlander te zien. Veel oudere fotografen zullen zijn werk kennen uit de serie Time-Life fotoboeken uit de 70-er jaren. Raadselachtig, mooi gecomponeerd, prachtig van afdruktechniek en eigentijds zou ik ze willen noemen.

Bij 4: American Documents had grote namen: Nan Goldin, Dianne Arbus, Gary Winogrand, Robert Adams. Maar de geselecteerde beelden konden niet overtuigen. Jammer. Een andere keuze had de expositie nog veel feestelijker gemaakt!

Bij 5: Ik kende Nicholas Nixon en Mitch Epstein niet. Nu wel! Van beide fotografen een prachtige serie. Epstein deed mij aan Ed Burtinsky denken. Nixon was indrukwekkend. Zelden gezien dat een fotograaf zich zo vrij tussen zijn onderwerp kan bewegen, kan regisseren en toch volkomen natuurlijke foto's maakt. Twee voorbeelden (in het echt is het nog veel mooier):

Larry Sultan: kijken naar jezelf

2010-07-28T19:24:00.000+02:00

In het museum Kestnergesellschaft in Hannover worden tot eind augustus drie fotoseries van de Californische fotograaf Larry Sultan getoond: Pictures from Home, The Valley en Homeland. Gemeenschappelijke noemer: ze gaan over de streek waarin Sultan opgroeide.
The Valley geeft een inkijkje in de pornoindustrie, toont acteurs die zich vervelen tussen opnames in, en is tamelijk eendimensionaal. Pictures from Home (waarin zijn ouders acteren) en Homeland (met als gastacteurs Mexicaanse dagloners) gaan echter over meer: ze hebben universele betekenis los van de plaats waar de foto’s gemaakt zijn.

In Pictures from Home brengt Sultan zijn ouders in beeld, na de vervroegde pensionering van zijn vader. Enkele beelden uit deze serie zijn erg bekend, zoals deze:

Deze foto's lijken op een documentaire manier te laten zien hoe twee oude mensen langs elkaar heen leven. Echter, de foto's zijn niet documentair gemaakt. Sultan heeft zijn ouders tijdens het tien jaar lopende project laten poseren. Op Youtube is een interview te zien met de fotograaf en zijn vader waarin de laatste over een foto waarop hij apathisch op bed zit stelt: "Dat ben ik niet die daar op dat bed zit, dat ben jij. Dat is een zelfportret. Iedere keer als je die foto laat zien zeg je er maar bij dat ik dat niet ben daar op dat bed, helemaal aangekleed en nergens om naartoe te gaan, depressief. Dat ben jij op dat bed en ik help je graag met je project maar laten we de zaken wel zuiver houden!"

Als je deze serie op je in laat werken dan realiseer je dat het niet gaat om de ouders van Sultan en ook niet eens om Sultan zelf. Het gaat om universele beelden van mensen in een welvarend land. Waaruit bestaat het leven van mensen als de primaire levensbehoeften van huisvesting, voeding en kleding zijn vervuld en het arbeidzame leven is voltooid?

Ik zag een foto van de oude Sultan en zijn vrouw, ieder aan een kant van een ruit, waarbij je zag hoe hun huis gebouwd was; in welke staat het verkeerde.

De vensterbank is simpel uitgevoerd en beschadigd. Het aluminium kozijn niet meer bij de tijd. De buitenlamp aan vervanging toe.

Wat houdt de mensen in dit decor bezig? Kleine alledaagse dingen. Aandacht voor elkaar, maar ook elkaar ontwijken, kleine handelingen: stofzuigen, ontbijten, een beetje tuinieren......... Er is niet zo heel veel onderscheidends in het leven van een ouder wordende mens in een welvaartsmaatschappij. De foto's van Larry Sultan laten je daarom ook naar je eigen ouders en naar jezelf kijken.

Ook in de serie Homeland laat Sultan je naar jezelf en je eigen vooroordelen kijken. In de serie gebruikt hij Mexicaanse dagloners die hij laat poseren in gebiedjes grenzend aan woonwijken (zoals Philip-Lorca diCorcia eerder mannelijke prostituees liet poseren in dezelfde regio).
Het decor zijn de veldjes waar Sultan als kind speelde. Grensgebieden tussen de besloten woongemeenschap en de buitenwereld. De Mexicanen poseren hierin alsof ze rituelen opvoeren, waardoor ze een legitieme plek hebben in het gebied dat voor de bewoners bestemd lijkt te zijn. Er ontstaan situaties die voor de gastarbeiders en voor de bewoners ongemakkelijk zijn.

Voor deze serie gebruikte Sultan een grootformaatcamera. De immense detaillering en stofuitdrukking die hij daarmee bereikt draagt bij aan het sacrale beeld. Hij krijgt het effect van een nauwgezet gedetailleerd schilderij. Met grootformaat bereikt hij ook dat je in de foto's niet alleen een overzicht krijgt van de gehele situatie, maar ook onbeperkt in kunt zoomen op delen van de foto met behoud van detaillering. Zo kun je opgaan in een woonwijkje voor welgestelde Amerikanen, of in de aanpalende buitenwereld waar de gelegenheidsacteurs geposteerd zijn. Het roept vragen op, niet in het laatst de vraag hoe je zelf op deze mensen in je directe omgeving zou reageren.

De beelden zijn zo mooi gedrukt en zo rijk van detail dat afbeeldingen in een boek alleen maar tegen kunnen vallen. Iedere afbeelding uit deze serie in een boek of op een website doet deze foto's geen recht. Ik heb het boek dus niet gekocht; maar ik heb wel iets over mezelf geleerd.

Larry Sultan in eind 2009 op 63-jarige leeftijd aan kanker overleden.

De moed van mejuffrouw Keller

2010-07-12T19:27:00.003+02:00

“Dit is mejuffrouw Keller, de plaatselijke verpleegster. Zij toonde uitzonderlijke moed en vastberadenheid om haar dorpsgenoten te helpen. Ze ging van kelder naar kelder, zwaaiend met een geïmproviseerde witte vlag, om kleding en andere zaken te verzamelen. Ze kreeg snel te maken met gebrek aan medicijnen” (bijschrift bij dit fotootje in een permanente expositie in de kazemat van Hatten).

In het Franse plaatsje Hatten is een bescheiden tentoonstelling te zien over de Maginot-linie, de Duitse bezetting in WO II en de bevrijding door Amerikaanse troepen. De tentoonstelling bevat onder andere kleine foto’s die het dorpsleven laten zien in deze benauwde tijd. Deze foto sprong er voor mij uit.

De foto is gemaakt in januari 1945 en toont een mevrouw met een deken in haar armen. Of er iets in verborgen zit laat zich raden; ze draagt het pak alsof er een klein kind in gewikkeld is. Het is koud, er ligt sneeuw. De vrouw heeft haar hoofd goed ingepakt. Haar handen zijn vies, de wijsvinger aan haar linker hand zit in het verband; ze draagt een trouwring.
De wagen links (achterkant van een vrachtwagen, of een boerenkar?) met de mensen die er in vervoerd worden wekt associaties op. Vooral met deportatie. Het zijn oude mensen die in de wagen zitten, dat is nog net herkenbaar. Dat contrastreert met de suggestie dat juffrouw Keller een kind in de deken gewikkeld heeft.
Een vrouw met een meisje kijken toe; net als de jongen, die schijnbaar grote schoenen aan heeft voor zijn leeftijd.
Het is niet duidelijk wat zich hier precies afspeelt. Wel dat de fotograaf een perfecte compositie heeft gemaakt. Gezien de amateurkwaliteit zou het toeval kunnen zijn, maar een aantal elementen is hier heel mooi gerangschikt. Juffrouw Keller is prominent in beeld, aan de onderzijde aangesneden; dat maakt haar onbetwist tot hoofdonderwerp. De toeschouwers rechts staan mooi los van elkaar en de verschillende afstanden tot de verpleegster zorgen voor diepte en beeldhiërarchie.
De mensen in de kar laten vooral zien dat er een uitzonderlijke situatie aan de hand is; dit is geen normale manier van transport. Ze kijken op de zuster neer, waardoor zij kwetsbaarder lijkt. Het verband om haar vinger onderstreept die kwetsbaarheid ook. Zo zijn er meerdere elementen in het beeld die op elkaar aansluiten. Het maakt het kijken naar dit fotootje interessant. Het houdt je aandacht heel lang vast.

Wat er precies gebeurt is niet duidelijk, de tragiek is onbestemd. Is er acuut gevaar op het moment dat de foto genomen werd? Misschien valt het mee, als je heel goed kijkt zie je op de achtergrond heel wazig het rode kruis op een ambulance......

Frank Hurley verdient meer erkenning

2010-06-08T21:18:00.001+02:00

Deze week het boek South van Ernest Shackleton gelezen. Een van de ongelooflijkste avonturen die je je kunt voorstellen: de Engelse poolreiziger Shackleton kwam in 1914 vast te zitten in het pakijs bij Antarctica waarbij zijn schip de Endurance verloren ging. Uiteindelijk moest hij in een ultieme reddingspoging in een open bootje 700 mijl afleggen om hulp te halen.

Ook ongelooflijk: de foto's die de Australische fotograaf Frank Hurley van de expeditie maakte. Hurley werkte in barre omstandigheden met een logge platencamera. Hij fotografeerde bij temperaturen ver onder nul en ontwikkelde zijn platen in de naast de machinekamer van het schip gelegen doka bij temperaturen net boven het vriespunt. Om spoelwater te krijgen moest hij ijs smelten.
Maar de omstandigheden zijn niet het uitzonderlijkst. Dat zijn de fantastische beelden van een fotograaf die midden in het gebeuren staat. Frank Hurley verdient hiervoor meer erkenning dan hem ten deel valt.

Hurley kwam in de expeditie omdat hij schulden had bij Kodak; zijn ansichtkaartenstudio was verliesgevend door een economische crisis. Kodak steunde hem met materiaal en zorgde na de expeditie voor verschillende exposities. Tijdens de expeditie fotografeerde Hurley ook in kleur; hij was een van de eersten die een nieuw Kodak proces (voorloper van de Kodachrome films) uitprobeerde. Ook maakte hij films. Kodak eerst nog steeds zijn held:
Klik hier voor een beschrijving van Hurley's werk

Dat zijn foto's bewaard zijn gebleven is uitzonderlijk. Toen de Endurance vermorzeld werd door het ijs moest Hurley zijn glasplaten redden door het ijskoude water in te duiken. Het was niet mogelijk alle platen mee te nemen vanwege het hoge gewicht. 400 zijn er vernietigd, 120 zijn gespaard gebleven, ook omdat de andere expeditieleden persoonlijke eigendommen achterlieten om het fotografische verslag te kunnen redden.
Klik hier voor beelden van de Shackleton-expeditie

Ergens zijn en ergens anders willen zijn

2010-05-23T14:54:00.000+02:00

De eerste foto’s van Adam Jeppesen die ik te zien kreeg waren op de website van Paris Photo een paar jaar geleden. Zijn stille beelden waarin de kleurverzadiging was teruggedrongen leken met spanning geladen.

Deze week kocht ik zijn boek(je) Wave en het is een heerlijk product. Niet alleen vanwege de fascinerende foto’s, maar vooral ook door de uitvoering. Daardoor wordt het een mooi kleinood. Ja, dat is wel het goede woord. Het is een klein boekje, maar ook een juweeltje. Prachtig uitgevoerd, met een linnen kaft met subtiele kleuropdruk en zijn naam in blinddruk. De foto’s mooi afgedrukt op min of meer mat papier, dat bij het bladeren ook heel fijn aanvoelt.
De enige tekst is een weergave van een telefoongesprek van iemand die op reis is en zijn geliefde mist.

De foto’s van Adam Jeppesen laten veel te raden over. De keuze is ook niet consistent. Gemaakt in verschillende landen, de onderwerpen nogal verschillend, maar door de sfeer sluiten ze mooi op elkaar aan. Je kunt er lang naar kijken zonder dat ze zich helemaal prijsgeven. Daardoor blijft het een boeiend boek. Foto’s als poëzie.

Wat maakt zijn foto’s zo fascinerend? De kleine situaties de hij afbeeldt, uitsnedes uit omgevingen van gewone mensen, het gevoel ergens te zijn en ergens anders te willen zijn?

PMI - Plussen, Minnen en Interessante gedachten

2010-04-30T22:02:00.003+02:00

Bij de voorbereiding van een cursus over foto’s bespreken stuitte ik op de PMI-methode van Edward de Bono.
De Bono heeft het denken over creatief denken een grote impuls geven met het begrip lateraal denken en met zijn zes-hoedenmethode. De truc van lateraal denken is dat als je tegen problemen aanloopt je deze problemen even parkeert. Als iets niet kan, doe dan alsof het wel zou kunnen en kijk welke mogelijkheden dan ontstaan. Misschien zijn die zo interessant dat je extra gemotiveerd bent het aanvankelijk probleem op te lossen. De Bono heeft hier veel succes mee gehad; hij was onder meer adviseur van de eerste winstgevende Olympische Spelen, die van 1984 in Los Angeles.

Naast de zeshoedenmethode (die ook toepasbaar is bij het bespreken van foto’s) bedacht De Bono ook de PMI-methode. Kern daarvan is dat je je oordeel uitstelt tot je een casus van alle kanten hebt bekeken (niet voor niets luidt een uitspraak van De Bono: ‘Wijsheid is als een groothoeklens’: zorg dat je alle aspecten in beeld hebt).

Bij de PMI-methode kom je pas tot een oordeel nádat je hebt gekeken naar de volgende aspecten:
– Plussen
– Minnen
– Interessante gedachten

Een mooi voorbeeld van de PMI-methode is een casus waarbij aan dertig schooljongens van een jaar of tien, elf de volgende stelling werd voorgelegd:

Kinderen van 10 jaar moeten $ 5 per week
krijgen als ze naar school gaan

Vóór het toepassen van PMI waren alle dertig jongens vóór, ná PMI 29 tegen. En waarom waren ze van mening veranderd? Ze hadden de volgende ‘minnen’ bedacht:

– De grote jongens op het schoolplein pakken het geld af
– Ouders geven geen cadeaus of zakgeld meer
– De schoolmaaltijden worden duurder
– Er komt ruzie over geld
– Waar komt het geld vandaan?
– Er is minder geld om leraren te betalen
– Hoe bepaal je hoeveel geld iedere leeftijdscategorie krijgt
– Er is geen geld meer voor een schoolbusje

PMI lijkt op de methode die Terry Barrett aanhoudt in zijn boek ‘Criticizing Photographs’: eerst jezelf informeren, daarna interpreteren en dan pas oordelen.

Boekje over Japan

2010-03-31T12:27:00.000+02:00

Van onze vakantie naar Japan heb ik een boekje gemaakt. Het is te vinden bij Blurb:

JAPAN 2010 by Ton van Vroonhoven | BOOK INFO

Heel andere foto's vind je op mijn website: http://www.vanvroonhoven.net

De vloek van de perfectie

2010-02-09T21:19:00.001+01:00

Ed Burtynsky, expositie in Huis Marseille in Amsterdam op 7 februari 2010

De eerste foto bij binnenkomst bewijst meteen de bijzondere kracht van (super)grootformaatfotografie. Een ogenschijnlijk gemakkelijke registratie van een snelheidsrace op een Amerikaanse zoutvlakte. Of eigenlijk nog niet eens de race, maar meer nog voertuigen en toeschouwers die staan te wachten in afwachting van de race.

Wat een detail! Je wordt de foto in gezogen! Hier zie je een groepje mensen bij elkaar, daar staat een zonderling apart, verderop weer wat interactie tussen mensen. En alles haarscherp, heel gedetailleerd. Alsof de foto uit heel veel losse foto’s bestaat, en toch een geheel vormt.
Dit is wat ‘deadpan’ fotografen doen: afstand nemen, het geheel als objectieve waarnemer laten zien, en de toeschouwer het beeld af laten tasten. Dit voorbeeld overtuigt je direct van de waarde van deze stroming.
Meer voorbeelden hangen er op de expositie Oil. De foto ‘Breezewood, Pennsylvania, 2008’ met een veelheid aan reclameuitingen en waarschuwingsborden. Magnifiek. Hoewel niet helemaal objectief, want door het gekozen standpunt drukt Burtinsky alle borden op elkaar waardoor ze nog drukker ogen dan ze waarschijnlijk zijn. Wel een foto waar je heel lang naar kunt blijven kijken en waar je steeds nieuwe dingen in ontdekt.
Een banaal plaatje als je het op klein formaat zoals hieronder ziet maar een knaller als je er tijdens de expositie mee geconfronteerd wordt.

Een van zijn foto’s van LA heeft dat ook. Door het ongelooflijke detail zie je de stad zoals je die nog nooit hebt gezien. Een enorme vlakte aan kleine, lage huizen, doorsneden door strakke wegen. En aan de horizon een verdwaald groepje wolkenkrabbers en het bordje Hollywood in de heuvels.

De foto ‘Densified Oil Filters, Hamilton, Ontario’ is ook een overtuigend voorbeeld, ook al is het onderwerp totaal anders. Wat een indruk laat deze foto achter! Burtynsky maakt van een grote stapel in elkaar afgewerkte oliefilters een abstract schilderij met een prachtige dieptewerking en fraaie kleuren. En kom je dichtbij dan is iedere tekst op de samengeperste filters leesbaar. Prachtige kleur, mooi de nadruk op het midden van het beeld gelegd, en zowel op afstand als van heel dichtbij boeiend en overtuigend.

Ik vond op Internet een foto van Edward Burtinsky met een Linhof Technika, poserend naast een olietanker-in-slooptoestand in Bangladesh. Blijkbaar zijn die foto’s gemaakt met een 4 x 5 inch camera. Zij komen minder gedetailleerd over. Niet heel erg bij die reportage-achtige foto’s, maar bij andere opnamen gaat het storen dat er minder detail in zit. Blijkbaar gebruikte Burtynsky voor de eerst genoemde foto’s 8 x 10 inch.

De minder gedetailleerde opnamen gaan je dan ineens tegenvallen. Ik kan me zo een aantal foto’s voor de geest halen waar ik ook die enorme detailscherpte had willen zien. Bijvoorbeeld bij een complexe kruising van snelwegen. Ook een foto die heel veel andere opnamen in zich draagt. Maar door minder detailscherpte werkt het niet meer als je dichtbij komt. Je ziet korrel, geen strakke vormen.

De expositie van Burtynsky maakt duidelijk: als je het pad van de perfectie opgaat is ontzettend goed ineens niet meer goed genoeg. Gebruik je heel veel detail in je foto’s, dan gaat het storen als sommige foto’s minder detail tonen.
Dat is een verdrietige constatering als iemand zoveel moeite voor zijn foto’s doet als deze Canadese grootmeester.

Waarin ligt de grote waarde van zijn werk? In de moeite die hij doet om unieke aansprekende beelden te maken. Die op zichzelf staan en overtuigen, maar in een serie gevoegd een breed verhaal vertellen. Zoals in het geval van Oil de winning, de beschadiging van het landschap, het gebruik, de invloed op de infrastructuur en uiteindelijk het afdanken van voertuigen die fossiele brandstoffen verbruiken.

Het is een verhaal dat verteld wordt middels esthetiek. Vorm, compositie, kleur, structuren, formaat, kadrering. Minder middels inhoud, vertelling, dubbele betekenissen.
Burtynsky is een fotograaf die zijn metier beheerst. Die kiest voor verstilde overzicht biedende foto’s, en daar ver voor gaat. Ver in verschillende betekenissen: hij gaat ver in de moeite die hij steekt om ergens binnen te komen, hij gaat ver in de zin van afstanden overbruggen, en hij gaat ver in het zoeken van standpunten van waaruit zijn beelden het beste in beeld gebracht kunnen worden.

Gediplomeerd recensent

2010-02-09T21:19:00.000+01:00

Op de Fotovakschool in Amsterdam heb ik op 19 december 2009 mijn afstudeeropdracht voor de opleiding Fotoreflectie, afdeling recensent, gehouden. Hiervoor heb ik een recensie geschreven die zou passen in dagblad De Gelderlander.
In mijn presentatie heb ik drie onderwerpen aangestipt: driehonderd woorden, de vloek van Internet en het probleem van een brede doelgroep. Die driehonderd woorden slaan op het aantal woorden dat een recensie in De Gelderlander doorgaans telt. Bijna ondoenlijk om in zo'n beperkte ruimte een beeld van een expositie te schetsen, iets over de kunstenaar te vertellen en een afgewogen oordeel te geven.
De vloek van het Internet gaat over het feit dat informatie altijd beschikbaar blijft. dat legt een grote verantwoordelijkheid bij de recensent, zowel ten aanzien van de gerecenseerde als ten aanzien van je eigen imago.

Sally Mann, 19e eeuws picturalist

2009-10-21T21:05:00.001+02:00

Het Fotomuseum in Den Haag presenteert tot januari 2010 foto's van Sally Mann. Vijf series zijn uitgekozen om haar werk te representeren. Haar 'doorbraakserie' Immediate Family, de landschapsserie Deep South, What Remains I en II over vergaan en vergankelijkheid en Faces over.....ja waarover eigenlijk?

Immediate Family is hierin zonder twijfel de sterkste serie. Sally Mann presenteert zichzelf als romantisch picturalist met moderne technische middelen. De familieportretten (voornamelijk foto's van haar drie toen nog jonge kinderen) schetsen een pastoraal beeld. Gemaakt in een perfecte techniek, gepresenteerd op een mooi 50 x 70 cm formaat, een geweldig vakmanschap. De foto's zijn ook oneindig veel mooier dan dezelfde afbeeldingen in een boek.
Mann presenteert een idyllisch landschap dat lijkt op 17e eeuwse italianiserend schilderijen. Ze gebruikt subtiele attributen (tomaatjes, een watermeloen, speelgoed) dat toevallig aanwezig lijkt maar exact op de juiste plek in beeld ligt en de compositie versterkt. Een aantal foto's verwijst bedoeld of onbedoeld direct naar bekende schilderijen zoals de Venus van Botticelli. Haar kinderen zijn soms sereen, soms uitdagend, maar in ieder geval heel erg zichzelf.
Het is logisch en terecht dat ze hiermee internationaal is doorgebroken.

De serie Deep South uit 1993-1998 laat landschappen uit haar geboortestreek zien. In sommige foto's is opzettelijk een slecht objectief gebruikt: in het midden is het min of meer scherp, daarbuiten al snel onscherp en in de hoeken valt het licht weg en ontstaan donkere delen. Sommige foto's tonen beschadigde emulsie, waardoor de foto's teruggezet lijken naar de 19e eeuw. Hiermee positioneert ze zichzelf helemaal in de eerste picturalistische golf van rond 1870-1880 en daar komt ze niet meer uit.

Vanaf nu neemt de imperfectie alleen maar toe. Zowel in What Remains als in Faces krijgt het de overhand. Het ondersteunt het idee van vergankelijkheid en vervaagde herinnering wel, maar het wordt uiteindelijk teveel.
In Faces laat ze in sterke close-up de gezichten zien van haar inmiddels volwassen kinderen. Onscherp, krassen en emulsiefouten goed zichtbaar, het negatief aan de randen beschadigd, ongelijk ontwikkeld en met fixeervlekken. Soms lijken haar kinderen tussen dood en leven te hangen, soms lijken ze door de extreem lange sluitertijd weg te dromen. Sluit dit aan op What Remains of is het een vervolg op Immediate Family?

Ik vroeg mij af hoe What Remains zou overkomen als de serie gemaakt zou zijn met dezelfde techniek als Immediate Family. Zou Sally Mann dan een eigentijdse fotograaf kunnen zijn in plaats van een 19e eeuwse?

In de boekwinkel van het museum liggen fotoboeken die ook ander werk laten zien. Doet Sally Mann zichzelf niet tekort door deze vijf series als haar definitieve werk te laten tonen? In dat geval heeft ze met Immediate Family wel heel vroeg in haar carrière gepiekt. Wel een hoge piek trouwens.

Toppers bij Noorderlicht

2009-10-05T20:02:00.006+02:00

Op zaterdag 3 oktober heb ik Noorderlicht bezocht. Dit zijn mijn favorieten:

Pieter ten Hoopen met ‘Touche moi’: prachtige panoramische beelden van mensen in Stockholm, in een warm wollig bruinig zwart.

Lurdes Basolí met foto’s uit Caracas: zwartwitfoto’s van een criminele hoofdstad. Indringend, technisch perfect. Past in een traditie van grote reportagefotografen.

Adam Patterson met ‘Another lost child’: indringende serie van een zwarte jongen uit een buitenwijk van Londen, die enerzijds tegen gangs aan hangt en anderzijds zijn tedere kanten laat zien als vader van een jonge zoon; met fantastisch ondersteunende teksten die uitdrukking geven aan zich miskend voelen, stoer doen en vooruit willen komen. Jammer dat de teksten niet in de catalogus staan, ze voegden veel toe. Zo'n sterke ondersteuning van foto's door tekst heb ik zelden gezien.

Aïda Muluneh met ‘Ethiopia past/forward’: technisch perfecte en indringende portretten van Ethiopiërs. Weer iemand die de techniek ten volle beheerst. Dat zie je op Noorderlicht gelukkig heel veel. Zelfs in de felle zon zijn de witten doortekend en de zwarten lopen niet dicht. De composities zijn geweldig.

Laurence Leblanc met ‘ Dithy, Chéa, Kim Sour et les autres’. Bewust onscherpe foto’s uit Indochina (?); sommige heel sterk, daarbij krijg je een droomwereld voorgeschoteld waarin suggesties worden gegeven. Bij andere foto's heb ik twijfel: is er voldoende herkenning?

David Damison met ‘Dockers de Pont-Noire’. Zwartwitportretten van arbeiders uit een havenstad in Congo. Trotse mannen. Mooie stofuitdrukking. Middenformaat. Gave zwartwitprints. Ook hier draagt de beheersing van de techniek enorm bij aan de zeggingskracht van het beeld.

Mark Nozeman presenteert met ‘Belgrade belongs to me’ een sterke serie van jongeren in Belgrado. Stijlvast. Fraaie helderheid in de foto’s. Kleurverzadiging teruggeschroefd. Eigentijdse uitdrukking in het beeld.

Tim Hetherington is vertegenwoordigd met foto’s van slapende soldaten. Maar dat is niet alles. De beelden worden geprojecteerd in combinatie met video (en audio) van hun inzet overdag. Op drie schermen geprojecteerd krijg je een indruk van wat de soldaten meemaken. Een van hen raakt in shock; heel levensecht en verbijsterend hoe zo’n grote sterke man zo de weg kwijt kan raken.

Verder natuurlijk de foto’s van Palestijnse fotografen, verzameld door Stuart Franklin. Heel betrokken en diep menselijk, niet propagandistisch wat ik had gevreesd. Maar ik ben wel benieuwd naar de tekst van Franklin die door Associated Press is weggecensureerd.

Ook geweldig om te zien: het grote overzicht van Teun Voeten.

En ik heb weer wat meer waardering voor een conceptuele aanpak. Dat Susan Meiselas haar foto's van het Nicaraguaanse verzet van dertig jaar geleden op grote doeken liet afdrukken en die een paar jaar geleden in Managua ophing op de plaats waar ze gemaakt zijn om de reacties van voorbijgangers vast te leggen was boeiend. Jammer dat je zo weinig tijd hebt om de video's af te kijken. En de pasfotocollectie uit Beslan van Anastasia Khoroshilova is een bonte collectie van fotostijlen, kapsels, kleding, gebruik van make-up, gouden tanden, achtergrondjes, rituelen (te zien in de feestelijke dracht van kinderen) waardoor een hele gemeenschap in beeld wordt gebracht. Uiteindelijk misschien eerder antropologisch dan fotografisch, maar wel een interessant fenomeen.

Fotoreflectie deel 2

2009-08-29T19:44:00.002+02:00

Deze week ontving ik van cursuscoördinator Pieter van Leeuwen een goedkeurende reactie op mijn afstudeeropdracht voor de HBO-Leergang Fotoreflectie. Ditmaal met betrekking tot de richting Rondleider/Recensent, nadat ik in juni de richting Docent al heb afgerond. Dat betekent dat ik in december mijn tweede certificaat ga krijgen.

Twee decennia wereldnieuws

2009-08-28T19:13:00.005+02:00

Op 18 augustus stond ik oog in oog met twee decennia wereldnieuws. Het Ludwig Museum - Museum of Contemporary Art in Boedapest houdt van 3 juli tot en met 11 oktober een overzichtstentoonstelling van Robert Capa.

'On show' zijn 200 foto's van Capa van onder andere de Spaanse burgeroorlog en de landing van geallieerde troepen in Normandië in 1944. De foto's komen uit een collectie van 937 die Robert Capa's broer Cornell tussen 1990 en 1992 selecteerde uit zijn gehele archief met 70.000 negatieven. Deze foto's vertegenwoordigen het beste werk van Capa. In 1995 zijn drie sets afdrukken gemaakt op het formaat 40 x 50 cm, met gebruikmaking van traditionele afdruktechnieken. De foto's dragen Robert Capa's naam in blinddruk. De afspraak is gemaakt dat dit de drie definitieve series zijn en dat van de negatieven niet meer afdrukken zullen worden gemaakt. Een serie bevindt zich in New York, een in het Fuji Art Museum in Tokio en de derde set behoort tot de historische fotocollectie van het Hongaars Nationaal Museum.

In Capa's geboortestad (zijn Joods-Hongaarse ouders hadden een winkel in Boedapest) is hier nu een deel van te zien, in een mooie nieuw museum, dat mogelijk is gemaakt door het verzamelaarsechtpaar Ludwig uit Keulen.

Robert Capa (geboren als Endre Friedmann) ging als 20-jarige naar Berlijn voor een opleiding in politieke wetenschappen. Tussen 1936 en 1939 ging hij als vrijwilliger naar Spanje om de burgeroorlog te fotograferen. Hiermee startte zijn imposante carriere als oorlogsfotograaf.
Veel Spanje-foto’s zijn technisch opvallend slecht (korrelig, weinig detail, geen bijzondere compositie). Het belangrijkste wat ze zeggen is: ik was erbij, ik stond er tussenin, en zo zag het eruit. De foto's hebben wel een belangrijke historische lading en hebben bijgedragen aan indringende discussies over persfotografie: Capa was de eerste die een sneuvelende soldaat liet zien.

Na reportages in Spanje maakte hij een reis naar China om in gezelschap van Joris Ivens een reportage te maken. Hij had er weinig bewegingsvrijheid, maar zijn foto’s zijn wel opvallend veel beter dan die uit Spanje. Ze tonen meer detail, hebben minder korrel, mooiere gradaties. Gebruikt hij hier een andere film, andere camera? Het is een beetje a-typisch werk; het bedachtzamere fotograferen komt in 1947-1950 nog een keer terug in reportages rond de oprichting van de staat Israël.
Na China volgt de tweede wereldoorlog. Hij maakt onder andere reportages van de Blitzkrieg in Londen. In 1943 voegt hij zich bij de Amerikaanse troepen die in Zuid-Italië bezig zijn met de bevrijding. Hij volgt de Amerikanen naar Napels en is er bij als de geallieerden op D-Day in Normandië landden. Zijn foto’s mislukken bijna allemaal door een onoplettende laborant (van de 108 foto's blijven er maar 8 bewaard), maar zijn naam is voorgoed gevestigd.
Capa is daar waar de actie is, en precies daar. Niet tien kilometer erachter. Hij krijgt dan ook veel waardering voor het feit dat bij hetzelfde doet als de soldaten die hij fotografeert. Na D-Day volgt de opmars in Normandië en het Ardennenoffensief, en tenslotte laat hij zich met paratroopers droppen achter vijandelijke linies bij het Duitse Wesel.

Als de oorlog is afgelopen fotografeert hij de bevrijding van Parijs. Leert Picasso daar kennen, en Ingrid Bergman die een tour voor de Amerikaanse troepen houdt. Als hij haar later in de USA weer tegenkomt krijgt hij een 2-jarige verhouding met de getrouwde Bergman. Als zij zich wil laten scheiden heeft Capa genoeg van het wereldje in Hollywood (na eerst nog een korte carriere als filmregisseur te hebben geprobeerd) en neemt opdrachten van tijdschriften aan voor reportages in o.a. Rusland en Israël. In 1954 neemt hij waar voor een collega en gaat naar Indo-China. Bij een convooi van Franse troepen ergert hij zich aan het langzame verloop, stapt uit en loopt een veld in waar soldaten uit tevoorschijn komen. Hij loopt op een landmijn en sterft in Vietnam op 40-jarige leeftijd.

Het leven en het werk van de charismatische, erg aanwezige, energieke Capa (die altijd het middelpunt is en gemakkelijk in de omgang is) wordt in het Ludwig Museum chronologisch gevolgd. Dat maakt het erg prettig om de expositie te bekijken.
Zijn mooiste foto's? De series uit China en Israël omdat ze veel betrokkenheid tonen en enorme rust uitstralen. Maar meer nog de foto's uit de tweede wereldoorlog waar hij dicht op de Amerikaanse troepen zat. Capa was daar waar de actie was en laat de kijker ook nu - in 2009 - nog meebeleven hoe het echt was. Alsof de kijker zelf deel van de actie uitmaakt. Heel overtuigend.

Verantwoordelijk werk

2009-08-03T20:50:00.005+02:00

Deze week heb ik mijn eindopdracht afgerond voor de HBO-opleiding Fotoreflectie, richting recensent-rondleider. Hiervoor heb ik een recensie geschreven over een fototentoonstelling die voldoet aan de richtlijnen van dagblad De Gelderlander.

Dertig jaar geleden werkte ik als verslaggever voor dagblad De Graafschapbode in Doetinchem (toen concurrent van De Gelderlander, een aantal jaren geleden door die krant ingelijfd). Bij het schrijven van de recensie werd ik mij er van bewust dat je met andere spelregels te maken hebt dan 30 jaar geleden. Toen kon je je nog wel een miskleun (of laten we zeggen een minder gelukkige bespreking) permitteren. Door de beperkte verspreiding van een regionale krant en de beperkte houdbaarheid was het leed na een paar dagen wel geleden. Krant in de prullenbak, recensie vergeten.
In dit internetperk blijft iedere bespreking echter altijd vindbaar. Daardoor heeft de recensent een veel zwaardere verantwoordelijkheid tegenover de kunstenaar. Die kan zijn leven lang achtervolgd worden door een negatieve bespreking.
Maar ook omwille van je eigen autoriteit moet je verantwoord te werk gaan. Een ongenuanceerde of zelfs foute bespreking kan jezelf als recensent ook in de weg blijven zitten.

Als ik dat zo opschrijf bekruipt mij nog een gedachte: zoekmachines koppelen de kunstenaar via een recensie voor eeuwig aan de recensent (of een blogger, een forumdiscussieerder), of je dat nu wilt of niet. Dat kan heel nadelig zijn voor je imago.

En omgekeerd zou je als internetgebruiker jezelf dus ook kunnen profileren door van alles van bepaalde kunstenaars te gaan vinden. Of zou dat laatste niet zo eenvoudig zijn? Zouden zoekmachines daar doorheen prikken?
Op 21 juni publiceerde ik een stukje over de expositie van Elspeth Diederix in museum Jan Cunen in Oss. Als ik met Google zoek op 'Elspeth Diederix' dan vind ik mijn bijdrage niet terug in de eerste 450 hits. Erg teleurstellend.
Maar als ik nu de zoekopdracht verander in 'Elspeth Diederix Oss'? Ja: op plaats 15. Vier plaatsen hoger zelfs dan de recensie van Volkskrant-recensent Merel Bem. En nu ik Merel Bem en De Volkskrant in dit stukje alweer twee keer heb gemeld stijgt mijn autoriteit al weer een beetje. Zou het echt zo werken?

Eerste cursisten Fotoreflectie afgestudeerd

2009-06-29T20:59:00.005+02:00

Zaterdag 27 juni studeerden de eerste zeven cursisten van de gecertificeerde HBO-leergang Fotoreflectie (waaronder ikzelf) af aan de Fotovakschool. Dat gebeurde tijdens een openbare presentatie van afstudeeropdrachten door de cursisten.

Fotoreflectie is de eerste en enige HBO-opleiding die opleidt in het spreken (en schrijven) over en bespreken van foto's. De leergang is een initiatief van de Fotobond, Kunstfactor, het Nederlands Fotomuseum, de Beeldfabriek en de Fotovakschool.

Ik heb de specialisatie Docent afgerond met een cursus over het bespreken en interpreteren van foto's. In deze vier avonden durende cursus wordt ingegaan op de belangrijkste beeldelementen die in besprekingen aan bod kunnen komen. Het programma is heel afwisselend en bevat theorie, oefeningen, inspirerende huiswerkopdrachten en leuke presentaties. De deelnemers aan mijn cursus (leden van Fotokring De Liemers in Zevenaar) waren erg enthousiast, en tijdens mijn presentatie aan de Fotovakschool kreeg ik hier ook veel waardering voor.

Ondertekening van het certificaat door FVS-coördinator Tom Meerman rechts). Docent Pieter van Leeuwen (midden) kijkt toe.

Drie keer nee (in één weekend)

2009-06-21T16:51:00.004+02:00

In het afgelopen weekend ben ik er drie keer op aangesproken dat ik foto's stond te maken. Ik was zaterdag met een vriend in Duisburg en we liepen wat architectuur en reflecties te fotograferen in een winkelcentrum toen een vriendelijke mevrouw mij kwam vragen wat wij fotografeerden, omdat fotograferen niet toegestaan was. Na uitleg dat het ons niet om de mensen ging maar om het gebouw en het licht was het wel OK, maar geen mensen en geen winkelinterieurs bitte.

Even later reden we over een industrieterrein de buurt van de Innenhafen (de grootste binnenhaven van West-Europa zegt men) toen we hinderlijk gevolgd werden door een busje van een bewakingsdienst. Geen idee hoe ze ons zo snel hadden opgemerkt.

En op zondag was ik in museum Jan Cunen in Oss. Van tevoren de website bekeken: alleen fotograferen met statief of flits was verboden. Toch werd ik er op aangesproken (ook weer heel vriendelijk) dat fotograferen tijdens de expo van fotografe Elspeth Diederix niet was toegestaan. Best, maar al haar foto's staan op haar website www.elspethdiederix.com. Daar kun je ze gewoon downloaden.

Waar komt deze opwinding vandaan? Wat doen fotografen verkeerd, waarom die achterdocht? Waarom zet iedereen zijn hele hebben en houwen op Hyves en Facebook, maar discussiëren we anoniem op webfora. Waarom delen we ons complete inkoopgedrag met Albert Heijn via de airmilespas maar is het een bezwaar als je in de openbare ruimte een keer gefotografeerd wordt? Of zijn fotografen inmiddels wel heel erg opdringerig en alomtegenwoordig?

Helium in de woestijn

2009-06-21T16:05:00.004+02:00

'Mijn droom is dat ik dit kan blijven doen. Dat ik kan blijven reizen en foto's kan maken'. Een citaat uit de documentaire van het tv-programma Hollands Zicht over Elspeth Diederix, die tot eind juni 2009 vertoond wordt in museum Jan Cunen in Oss.
De documentaire geeft toelichting bij de eerste museale solotentoonstelling van de Amsterdamse fotografe. In de expositie worden we meegenomen in Elspeths droom. Fascinerende foto's die door de museale presentatie in de fraaie museumvilla goed tot hun recht komen.
De in de Bovenkamer (schitterende naam voor een zolderkamer waar een inkijkje gegeven wordt in de beweegredenen en werkwijzen van de kunstenaar) vertoonde video laat Elspeth Diederix uitgebreid aan het woord. Zonder hoge pretenties en met veel enthousiasme vertelt zij over haar manier van werken.
Hilarisch is de tocht door de Sinaï-woestijn. Voor een opdracht van de Rabobank wilde ze een foto maken van een soort mobiel, tegen een bergachtige achtergrond. De Sinaï gaf haar het landschap dat ze zocht. En uit een eerder project wist ze dat je voorwerpen kon laten zweven door ze aan met Helium gevulde ballonnen op te hangen. Dus zocht ze een bedrijf dat de ballonnen kon vullen, bond de enorme gasgevulde ballonnen op de imperial en ging naar de plaats van de opname. Dat leverde fantastische absurde filmbeelden op van een kunstenares die weliswaar heel inventief maar ook een beetje onpraktisch te werk gaat.
Maar de foto's zijn prachtig. Niet te zien in Oss helaas, maar wel op haar website: http://www.elspethdiederix.com/ (ga naar commissions/Rabobank).

Wel in Oss: een zaal die van boven tot onder behangen is met kleine foto's die laten zien hoe Elspeth Diederix met haar fotografie bezig is. Een aanstekelijke zoektocht, die leidt tot niet meer dan ongeveer zes foto's per jaar die zij echt de moeite waard vind om aan haar oeuvre toe te voegen. Het is een geweldige vondst van met museum om dit zo aan het publiek te tonen. Deze zaal en de videopresentatie maken een bezoek aan Jan Cunen al de moeite waard.

Rineke's wereld is niet mooi 3

2009-05-22T20:35:00.007+02:00

In dit bericht heb ik mijn 'methode' uit 'Rineke's wereld is niet mooi 2' toegepast op mijn opinie in de eerste 'recensie'.

De grootformaatcamera die Rineke Dijkstra gebruikt, schept afstand tot de geportretteerde en legt alle details haarscherp vast. Daardoor zien we scherper en objectiever. En wat we objectief zien in haar foto’s is niet bepaald mooi. Rineke Dijkstra geeft met de uit drie foto’s bestaande serie ‘New mothers’ een ontnuchterende kijk op jong moederschap, die geheel in tegenspraak is met de roze wolk waarin we zouden moeten geloven.

'New mothers' bestaat uit drie foto's van jonge vrouwen met hun pasgeboren baby, respectievelijk genomen een uur, een dag en een week na de geboorte. De vrouwen zijn tegen een neutrale witte wand geplaatst, de vloer wijkt duidelijk af in de drie foto's. De vrouwen kijken niet zielsgelukkig, maar ook niet gekweld. De eerste vrouw toont misschien wel een begin van een glimlachje, ook al is er geen contact met de fotograaf en ook niet met de kijker.
De foto's zijn detailrijk, een vrouw draagt een doorzichtig gazen ziekenhuisbroekje aan waardoor een verband te zien is. Een van de vrouwen heeft een litteken van een keizersnede.
In alledrie de foto’s lijkt de camera op buikhoogte te staan. De uitlichting van de scènes verschilt in lichtverdeling en lichtkleur. De hoote van de plint in de eerste en tweede foto is gelijk, maar de verhouding tot de modellen verschilt; de fotograaf heeft niet dezelfde afstand aangehouden.

Zwangerschap en bevalling horen bij de meest ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven. De jonge ouders worden geacht te leven op/in een roze wolk. Maar als je wat langer naar deze ‘objectieve’ foto’s kijkt, zie je dat er van een roze wolk geen sprake is.Wat je feitelijk ziet sluit helemaal niet aan op de (veronderstelde, geromantiseerde) gevoelens rond het krijgen van kinderen. Het ziet er eigenlijk best wel een beetje lelijk uit. Daar staan dan drie vrouwen, een beetje ontheemd, met hun pasgeborene: ik ga hier wel staan maar ik weet het ook niet zo goed. Maar dat is dan wel wat deze objectiverende fotografie overtuigend overbrengt: wat je feitelijk ziet sluit niet aan bij wat je denkt te gaan zien. Door dat besef zijn de foto’s onthullend en confronterend: je vraagt je af of je andere situaties ook zo'n kloof ziet tussen perceptie en het objectief zichtbare.

Dat neemt niet weg dat ze toch best lelijk gemaakt zijn. De modellen staan ontredderd voor de witte wand, de fotograaf heeft niet overal dezelfde afstand tot de modellen waardoor de verhoudingen niet helemaal kloppen en de vloeren zijn lelijk en trekken veel aandacht. Verder zijn er details als een fractie van een vensterbank en een radiator die niet meewerken. Als nauwkeurig werken een kenmerk is van grootformaatfotografie, dan zie ik dat hier niet terug.
Wel is duidelijk dat de grootformaatcamera afstand schept tussen fotograaf en model. Daardoor zoekt en krijgt het model een eigen uitdrukking los van de fotograaf. In dit geval is het een soort van leegheid. Op Dijkstra's foto’s zie je eigenlijk alles (iedere porie en ieder vlekje, littekens en verband) maar ook helemaal niets.

Schema voor appreciatie

2009-05-21T13:44:00.004+02:00

Na het bestuderen van een serie foto's van Rineke Dijkstra (Zie 'Rineke's wereld is niet mooi 2') bedacht ik dat er een algemeen proces zou kunnen zijn voor het (leren) appreciëren van foto's. Dit is mijn appreciatieschema:

Dit schema lijkt mij vrij algemeen toepasbaar. Het is natuurlijk niet nieuw, want het sluit aan bij andere benaderingen als:

Wat zie ik, en waar kijk ik dan naar (Tom Meerman)
Denotatie - connotatie (Roland Barthes)
Informeren - Interpreteren - Evalueren (Pieter van Leeuwen, Terry Barrett)

Wat is de waarde? Ik heb aan de hand van een voorbeeld zelf onderzoek gepleegd en een methode ontdekt (niet bedacht) waarmee ik mijn vooroordelen aan de kant kan zetten en mijn oordeel kan aanscherpen. Dat geeft ruimte om ook tot nieuwe inzichten te komen.

Rineke's wereld is niet mooi 2

2009-05-21T11:55:00.016+02:00

In Rineke's wereld is niet mooi heb ik geprobeerd mijn verhouding tot de foto's van Rineke Dijkstra uit te diepen. Dat bracht mij tot het inzicht dat ik er toch waardering voor kan hebben, maar dat er vooral in de uitvoering dingen gebeuren die mijn irritatie opwekken. Ik had het voornemen om dit nog een keer in recensievorm beter op te schrijven. Maar dan merk ik dat de tekst gauw heel erg lang wordt. Daarom heb ik mijn proces in een schema gezet dat voorzien is van voetnoeten. Dit is mijn 'New Mothers'-appreciatieschema, dat begint bij irritatie en via verwondering en waardering ook weer bij irritatie eindigt. Maar onderweg heb ik wel waardering gekregen voor dit werk die ik eerst niet had :

Voetnoten
[1] Mijn vooroordelen: de foto's van Rineke Dijkstra lijken gemakkelijk gemaakt. Ze gebruikt een grootformaatcamera die kan dwingen tot exact werken, maar de opnamen lijken wat willekeurig, ze blijft heel lang met hetzelfde thema bezig, veel foto's lijken op elkaar, de uitvoering schiet soms zichtbaar tekort.
[2] In de eerste foto zie je een jonge vrouw die een baby tegen zich aanklemt; zij is gefotografeerd een uur na de bevalling. Ze kijkt niet onvriendelijk met misschien een begin van een glimlachje. Ze heeft een doorzichtig gazen ziekenhuisbroekje aan waardoor een verband te zien is. Verder staat ze een beetje ongemakkelijk voor een witte muur die een neutrale omgeving creëert. De vloer en de deurstijl links lijken niet het gevolg van een bewuste keuze (wel in uitkadering, niet in lokatiekeuze). De schouders heeft ze opgetrokken. Ze staat er maar een beetje, er is geen contact met de fotograaf en ook niet met de kijker.
De vrouw op de tweede foto heeft haar schouders op een andere manier opgetrokken, alsof ze zich een beetje klein wil maken. Ze komt bedeesd over; het kind ligt aan haar (onzichtbare) borst. Haar buik ziet er nog heel zwanger uit, één dag na de bevalling. De hoogte van de plint is gelijk aan die op de eerste foto, maar de verhouding tussen de twee vrouwen lijkt niet te kloppen. De afstand van de fotograaf tot de modellen lijkt verschillend te zijn.
Op de derde foto staat een vrouw die een keizersnede heeft gehad, te zien aan het litteken op haar onderbuik. Het is de enige foto waar een naakte borst te zien is. De vrouw kijkt neutraal.
In alledrie de foto’s staat de camera op buikhoogte te staan. De uitlichting van de scènes verschilt in lichtverdeling en lichtkleur.
[3] Jonge ouders worden geacht te leven op/in een roze wolk. Deze ‘objectieve’ foto’s tonen ons, dat er geen roze wolk is. Wat je feitelijk ziet sluit helemaal niet aan op de (veronderstelde, geromantiseerde) gevoelens rond het krijgen van kinderen. Het ziet er eigenlijk best wel een beetje lelijk uit. Daar staan dan drie vrouwen, een beetje ontheemd, met hun pasgeborene. Niet tuttelend, niet zichtbaar gelukkig, niet opgelucht; gewoon een beetje van: ik ga hier wel staan maar ik weet het ook niet zo goed.
[4] De objectiverende benadering bewijst dat wat je feitelijk ziet totaal niet aansluit bij de gevoelens die je verondersteld wordt te hebben. Het duurt wel even voordat je dat doorhebt, maar dan gaat dit gevoel ook niet meer weg. Het besef dat beeld en werkelijkheid zo uit elkaar kunnen lopen is onthullend en confronterend. Je gaat je afvragen hoe dat in andere situaties is.
[5] De foto's zijn best lelijk gemaakt. De modellen zijn vlak voor een neutrale witte wand geplaatst maar de vloeren zijn lelijk, de fotograaf houdt niet dezelfde afstand tot de modellen waardoor de verhoudingen verschillen en in beeld bevinden zich vreemde elementen als een stopcontact en een klein stukje vensterbank. Er wordt veel moeite gedaan, maar de laatste stappen die ervoor zorgen dat het helemaal klopt worden niet gezet. Dat geeft irritatie.

Rineke's wereld is niet mooi........

2009-05-18T20:01:00.026+02:00

Ik moet mijn aversie overwinnen om iets op te gaan schrijven over de foto’s van Rineke Dijkstra. Haar foto’s komen mij namelijk voor als gemakkelijk gemaakt en ik denk aan termen als ontbreken van fotografisch vakmanschap, saai, ongeïnteresseerd. Maar als de hele kunstwereld haar foto’s apprecieert moet er wel iets meer over te vertellen zijn. En door het feit dat haar foto’s voorkomen in twee boeken die ik deze week heb gekocht (deze week is half mei 2009, de boeken zijn ‘The photograph as contemporary art’ en ‘Image makers, image takers’) voelde ik mij wel uitgedaagd er eens wat meer over na te denken.

In het eerste Moleskine-boekje dat ik ooit kocht (om precies te zijn op 15 mei 2009) heb ik een paar gedachten opgeschreven over Dijkstra’s foto’s van pas bevallen jonge vrouwen: “Lelijke foto’s, onflatteus, ik zou me voor kunnen stellen dat de jonge moeders zich misbruikt voelen. Maar hoe kun je dat ‘sans rancune’ beschrijven?”
“Met een primaire reactie als hierboven kom je er niet. Misschien gaat het beter als je het beschrijft vanuit de aanpak van de fotograaf. Objectiverende fotografie. En wat zie je dan, objectief gesproken? Ongelukkig ogende mensen, niet erg fraaie lichamen (in houding, vorm, textuur van de huid). Ze houden een pasgeborene vast alsof ze er ook geen raad mee weten; weliswaar tegen het lichaam gedrukt, hooguit min of meer beschermend, maar zeker niet teder”.

Als ik dan weer naar de foto’s kijk (pagina 112 van 'The photograph as contemporary art’) dan klopt die conclusie toch weer niet helemaal. Ik merk dat ik snel naar overhaaste conclusies spring als het om Rineke Dijkstra gaat.

Ik vond met Google deze drie foto’s (die samen de serie ‘New Mothers’ vormen) die ook in ‘The photograph as contemporary art’ staan. Het idee achter deze foto’s is: een uur na de bevalling, een dag na de bevalling en een week na de bevalling.

In de eerste foto een jonge vrouw die een baby tegen zich aanklemt. Hoe kijkt ze? Niet zielsgelukkig, ook niet gekweld. Ze kijkt eigenlijk niet onvriendelijk met misschien een begin van een glimlachje. Ze heeft een doorzichtig gazen ziekenhuisbroekje aan waardoor een verband te zien is. Niet erg smakelijk. Verder staat ze een beetje lullig voor een witte muur en de lokatie lijkt willekeurig; het gaat de fotograaf om een neutrale witte achtergrond, maar de vloer en de deurstijl links lijken niet het gevolg van een bewuste keuze. De schouders heeft ze opgetrokken. Ze staat er maar een beetje, er is geen contact met de fotograaf en ook niet met de kijker.
De vrouw op de tweede foto heeft haar schouders op een andere manier opgetrokken, alsof ze zich een beetje klein wil maken. Ze komt bedeesd over; het kind ligt aan haar (onzichtbare) borst. Haar buik ziet er nog heel zwanger uit, een dag na de bevalling. De hoogte van de plint is gelijk aan die op de eerste foto, maar de verhouding tussen de twee vrouwen lijkt niet te kloppen. De afstand van de fotograaf tot de modellen lijkt verschillend te zijn.

Op de derde foto staat een vrouw die een keizersnede heeft gehad, te zien aan het litteken op haar onderbuik. Het is de enige foto waar een naakte borst te zien is. De vrouw kijkt neutraal.
In alledrie de foto’s lijkt de camera op buikhoogte te staan. De uitlichting van de scènes verschilt in lichtverdeling en lichtkleur (de kleuren in de met Google gevonden afbeeldingen verschillen wel meer dan in het boek!).

Zwangerschap en bevalling horen bij de meest ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven. De jonge ouders worden geacht te leven op/in een roze wolk. Deze ‘objectieve’ foto’s tonen ons, dat er geen roze wolk is. Wat je feitelijk ziet sluit helemaal niet aan op de (veronderstelde, geromantiseerde) gevoelens rond het krijgen van kinderen. Het ziet er eigenlijk best wel een beetje lelijk uit. Oninteressant eigenlijk ook wel. Daar staan dan drie vrouwen, een beetje ontheemd, met hun pasgeborene. Niet tuttelend, niet zichtbaar gelukkig, niet opgelucht; gewoon een beetje van: ik ga hier wel staan maar ik weet het ook niet zo goed.
Maar dat is dan wel de kracht van deze foto’s: ze bewijzen dat wat je feitelijk ziet niet aansluit bij de gevoelens die je verondersteld wordt te hebben. Daardoor zijn ze dus onthullend!

Dat neemt niet weg dat ze toch best lelijk gemaakt zijn. Ik noemde al de plek vlak voor de witte wand, het verschil in afstand tot de modellen, de lelijke vloer. Rechts in het derde beeld zie je nog een fractie van een vensterbank en een radiator. En misschien heb ik het blauwe verband en het zwarte litteken helemaal niet nodig als kijker. Als nauwkeurig werken een kenmerk is van grootformaatfotografie, dan zie ik dat hier niet terug.
Wel is duidelijk dat de grootformaatcamera afstand schept tussen fotograaf en model. Maar misschien wordt die afstand wel zo groot dat deze niet meer te overbruggen is met de foto zelf. In ‘Image makers image takers’ staan meer foto’s van Dijkstra waarin de gefotografeerden je met een lege blik aankijken (of eigenlijk dus helemaal niet aankijken). Een soort van leegheid lijkt een wezenlijk kenmerk in het mensbeeld dat Rineke Dijkstra ons voorschotelt. Op deze foto’s zie je eigenlijk alles (iedere porie en ieder vlekje) maar ook helemaal niets.

In ‘Image makers image takers’ zegt Dijkstra over een andere serie van haar: “If you see the picture, it shouldn’t look forced, it should look like a snapshot. You’re not supposed to think it’s all set up. You should take it for granted and it should be totally natural somehow”. Dat haar foto’s bij mij dus wat gemakkelijk overkomen klopt dus wel.
Over haar inspiratiebronnen zegt ze: “I like the work of contemporary portrait photographers like Thomas Struth, Paul Graham and Judith Joy Ross as well as some of the older generation, in particular Diane Arbus and August Sander a lot, but generally I get more out of looking at old paintings such as the Rembrandts, Vermeers and Versproncks at the Rijksmuseum in Amsterdam. I think the light, as well as the emotional and psychological forces at play are so incredible in those paintings. I prefer the old classics to contemporary art shows”. Ik soms ook.

Oké, nu heb ik uitgebreid naar deze drie foto’s gekeken en wat is de conclusie? Ik vind ze niet mooi, ze hadden zorgvuldiger gemaakt kunnen worden, ik zou beelden waar de fotograaf duidelijker aanwezig is meer waarderen. Maar ik zie nu wel dat Dijkstra’s objectiverende fotografie laat zien dat de visuele realiteit zwaar afwijkt van de geromantiseerde droomwereld rond het jonge moederschap. Toch iets geleerd.

En als ik nu met deze wetenschap een recensie zou moeten schrijven, hoe zou ik het dan aanpakken? Dan zou ik beschrijven dat Rineke Dijkstra ons een lege wereld laat zien. Een wereld waarin de objectief zichtbare dingen sterk afwijken van het gevoel dat we erbij hebben. En dat dat ontnuchterend en confronterend is. En dan zou ik mijn eigen vooroordelen proberen buiten beeld te houden, want die zijn ook ontnuchterend.

Fotoreflectie bijna afgerond

2009-05-03T14:43:00.004+02:00

De Leergang Fotoreflectie die ik vanaf september 2008 bij de Fotovakschool volg loopt bijna op zijn eind. Gisteren heb ik het verslag van mijn eindopdracht ingeleverd bij cursusleider Pieter van Leeuwen. Het is het verslag van een vier avonden durende cursus in het bespreken en interpreteren van foto's.
Ik heb deze cursus in maart en april gegeven voor negen leden van Fotokring De Liemers. Leuk om te doen, en de deelnemers waren in hun evaluatie erg enthousiast. Onderwerpen die aan bod kwamen waren beeldelementen als vorm en kader, licht en toon, kleur, manipulatie, verhaal en symboliek. Een hele avond heb ik besteed aan het bespreken van context: hoe contextuele informatie het begrip over foto's of een fotograaf kan vergroten, hoe context de inhoud kan veranderen en hoe contexten zelf kunnen veranderen. Voor veel deelnemers was dit een eye-opener.
Daarnaast hebben we een avond geoefend met verschillende manieren om iets over een foto te weten te komen en er iets over te zeggen. ook dat was een top-avond. En tenslotte hebben we een deel van de laatste avond gesproken over groepsprocessen.
De deelnemers waren vooral enthousiast over het interactieve karakter en de afwisseling in oefeningen. Zelf vond ik de huiswerkopdrachten ook hele mooie resultaten opleveren.
Eind juni wordt de eerste Leergang Fotoreflectie officieel afgesloten met eindpresentaties van de cursisten. Ik ga dan mij eindopdracht voor de richting fotografiedocent presenteren. In december wil ik een eindpresentatie voor het specialisme recensent/rondleider houden.

Darzacq: Hyper

2009-05-03T13:31:00.009+02:00

Ik heb voor het eerst foto's van Denis Darzacq gezien bij een publicatie over Paris Photo 2008. Intrigerende foto’s van zwevende mensen, alsof ze in een reclamespot spelen. Het herinnerde mij vaag aan de foto van Salvador Dali door Philip Halsmann, waar Dali door de lucht zweeft en een kat en een kan water door het beeld gegooid worden.

Denis Darzcq is geboren in 1961 in Parijs. Hij behaalde in 1985 zijn diploma van ENSAD (Ecole Nationale Supérieure des Arts Décoratifs) en won World Press Photo 2007 met zijn serie La Chute (‘The Fall’) in de categorie Art and Entertainment.
In La Chute (zijn internationale doorbraak) suggereert hij dat de figuranten op het punt staan te pletter te vallen. Hij beeldt hiermee een verloren generatie in de Parijse banlieus uit. In zijn foto’s is de val nog niet compleet, de figuranten hangen nog net boven de grond in afwachting van hun vernietiging. Angelique Chrisafis (The Guardian) verklaart het zo: ‘The French riots of 2005 inspired the photographer Denis Darzacq to head for the housing estates on the outskirts of the capital. But he wasn't after gritty shots of urban deprivation, he tells Angelique Chrisafis. He wanted something more - to capture an entire generation in freefall and with no one to catch them’. Zelf vind ik dat de figuren in La Chute zweven in plaats van vallen. Dat zit in houding en gezichtsuitdrukking. Daarom zit ervoor mij een controverse tussen de uitleg van Darzacq en de beelden die je te zien krijgt.

Sterker dan La Chute vind ik de serie Hyper uit 2007, waardoor mijn aandacht ook als eerste getrokken werd. Hier zijn het echt zwevende figuren geworden. Als bedwelmd zijn ze in een steriel aandoend decor van hypermarché’s geplaatst. Een omgeving vol consumptiegoederen, waarin de menselijke figuren doelloos, als in gewichtloze toestand rondwaren.
De boodschap ligt er niet dik bovenop. Lees er in dat de moderne mens ontheemd is, verdwaasd in zijn kunstmatige omgeving, gedrogeerd. In ieder geval zijn het mystieke beelden die je laten stilstaan bij de doel van het bestaan in een consumptiemaatschappij.

Prachtig is het dan dat de hyperactieve werkwijze van Darzacq geheel in tegenspraak is met deze dromerige foto’s. Darzacq werkte met dansers en sporters die met immense inspanning sprongen maken, die de fotograaf met een analoge kleinbeeldcamera vastlegt. Eén opname per sprong. Wat een accuratesse en inschattingsvermogen! Ongelooflijk dat hij atletische sprongen weet terug te brengen tot gewichtloos zweven. Een prachtig gebruik van het medium fotografie; hij gebruikt niet alleen de technische eigenschap van fotografie om beweging te bevriezen, maar weet in een split-second zijn verhaal ook inhoudelijk goed over te brengen. Daarmee combineert hij overtuigend zijn vakmanschap met artisticiteit.

Hyper behoort tot de meest opmerkelijke foto’s die ik in het afgelopen jaar heb gezien

http://denis.darzacq.revue.com
http://www.agencevu.com/stories/index.php?id=349&p=23
http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2007/mar/24/photography.features
http://www.lensculture.com/darzacq.html

Richard Avedon: I'm taking you over

2009-03-12T07:56:00.007+01:00

De foto’s in de eerste zaal van het FOAM maken het meteen duidelijk: Richard Avedon had ook met groot succes een andere richting in de fotografie kunnen kiezen. De foto’s die hij in 1946 en 1947 onder meer in Zuid-Italië maakte, kunnen zich meten met het werk van grote reportagefotografen uit die tijd.

Avedon koos er echter voor zijn reportageaanpak toe te passen in de modefotografie en dat maakte hem trendsettend. Zijn Parijse modebeelden zijn dynamisch en vol levensvreugde. Foto’s als ‘Renée, the new look of Dior’, ‘Dorian Leigh with bicycle racer’ en ‘Elise Daniels with street performers’ (periode 1947 – 1948) laten niet het product zien in een stijve pose, maar verleiden de kijker: “Zó kun jíj leven, met een jurkje van Dior”.

Onder de titel “Richard Avedon – Photographs 1946-2004’ wordt in tweehonderd foto’s een beeld geschetst van zijn mode- en portretfotografie. De tentoonstelling is tot 13 mei te zien in het FOAM in Amsterdam.

Richard Avedon vestigde na de tweede wereldoorlog snel naam en bleef altijd modefotografie beoefenen, steeds met een dynamische aanpak. Daarnaast kreeg hij bekendheid als portretfotograaf door zijn benoeming tot sterfotograaf van Harper’s Bazaar eind veertiger jaren. Daarin zette hij de aanpak voort die hij in 1944 oppikte als fotograaf voor de Merchant Marine: rekruten full face gefotografeerd tegen een witte achtergrond.
Deze aanpak is hij altijd blijven volgen: de essentie van mensen vastleggen door ze tegen een neutrale achtergrond, los van tijd en plaats te fotograferen.

Sleutelbeelden in de expositie in het Amsterdamse FOAM zijn voor mij de portretten van Dorothy Parker en Carson McCullers. Het zijn op het eerste gezicht weinig flatteuze foto’s. Bij nader inzien zijn ze onthullend en misschien wel onthutsend. Avedon fotografeerde deze celebrities genadeloos; ze lijken ieder verzet en iedere pose opgegeven te hebben en tonen zich in al hun kwetsbare eenzaamheid. Ten tijde van publicatie rond 1955 was er veel kritiek op Avedon en zijn integriteit wordt nog steeds wel eens in twijfel getrokken. De foto’s van Parker en McCullins zijn ondanks dat monumenten van betrokkenheid en doorgrondelijkheid. Blijf je er langer voor staan dan wordt je erin opgezogen. Parker verdient trouwens niet teveel medelijden; zelf trainde zij haar hond op foto’s van Nixon te plassen.

Deze foto’s - en andere in dezelfde ruimte van onder anderen Alberto Giacometti, Isak Dinesen en Tenessee Williams - zijn zo indringend, dat kritiek over poses en aansnijdingen die je normaal gesproken zou kunnen hebben niet meer ter zake doet. De impact van de portretten overstijgt de reguliere kritiek.
Wat in de begeleidende documentaire duidelijk wordt dat is dat Avedon de geportretteerden beschouwt als zijn materiaal, zoals hij fotomodellen ook ziet als materiaal. Hij is de baas, niet alleen tijdens de opnamen maar ook bij de publicatie.
De fotoserie die hij maakte van zijn terminaal zieke vader is buitengewoon indrukwekkend, maar ook hierin toont Avedon zich de baas. Een element van wraak nemen op zijn altijd afwezige vader komt hier om de hoek kijken. In de documentaire zegt hij “It’s my way of trying to reach him. Trying to let him know who I was”. Maar ook: “It was in a sense an act of hostility. Shooting, killing him with my camera”.

In zijn latere werk valt alles samen: reportage, portretten, karakterschetsen, stijl, oppervlakte. Avedon beschouwt zijn project “In the American West” als zijn beste werk. Een project ook dat rijpheid van de fotograaf nodig had. Avedon claimt dat hij deze serie van honderden foto’s niet had kunnen maken toen hij veertig of vijftig jaar oud was. Hij kon pas op zijn zestigste deze diepgang en consistentie bereiken.
De selectie uit dit project die in het FOAM te zien is, is mooi gemaakt. ‘In the American West” kent ook veel esthetische, vormgegeven foto’s. De getoonde selectie (en dan vooral de levensgrote foto’s van trucker Billy Mudd en drifter Clarence Lippard) toont naast een perfecte vorm en een fantastische uitvoering ook het karakter van de geportretteerden. Lippard als een man die veel heeft ervaren en tot rust is gekomen, Mudd als een verontrustend krachtmens.

Criticus Owen Edwards omschrijft Avedons attitude als “You’re mine, you’re here, I’m taking you over”. Deze eigengereide en egoïstische keuze van Avedon heeft geleid tot een van de indrukwekkendste fotografische oeuvres.

Richard Avedon – Photographs 1946-2004
FOAM, Fotografiemuseum Amsterdam
Keizersgracht 609
Amsterdam
Open tot en met 13 mei 2009.
Dagelijks van 10 – 18 uur, op donderdag en vrijdag van 10 tot 21 uur.

Pascal van Heesch: Mineros de Bolivia

2009-02-15T19:00:00.003+01:00

Ik volg de leergang Fotoreflectie van de Fotovakschool en een van mijn medecursisten is Pascal van Heesch. Pascal stuurde mij een email over zijn recentste project, het fotograferen van mijnwerkers in Bolivia. Hiervan is in januari een boek verschenen onder de titel 'Mineros de Bolivia'.

Pascal is gespecialiseerd in sociale documentaire fotografie. Doorgaans werkt hij in series waarin hij het leven van gewone mensen vastlegt. Veel series zijn gemaakt in ontwikkelingslanden. Hij heeft bijvoorbeeld indrukwekkende series gemaakt in India.
Zie voor meer informatie:

http://www.pascalvanheesch.com/

Noordeinde Nocturne

2009-02-15T18:05:00.001+01:00

Op zaterdag 7 februari 2009 bezochten Greetje en ik de Noordeinde Nocturne in Den Haag. We hadden een uitnodiging voor de opening van een expositie van Mark Verdoes in DeGalerie Den Haag. Verdoes bleek een ervaren fotograaf met een ambintie om kunstenaar te worden. Erg mooi werk, waarin hij eerder gemaakte foto's door een zeefdrukker in India liet verwerken tot prachtige kunstwerken met subtiele kleuren. De beelden waren afgewerkt met expoxyhars, waardoor de kleuren erg briljant naar voren kwamen.

De Nocturne was een groot succes. Veel belangstelling, geanimeerde sfeer. We bezochten de Eckhart Gallery, met fraaie zwartwitfoto's van Josef Hoflehner. Afdrukken in een afmeting van 40 x 40 centimeter, prachtige techniek, en overal verstilling goed getroffen, of het nu in de nabijheid van steden of in de vrije natuur gefotografeerd is. Dat zet je wel weer aan het denken over zwartwitfoto's, maar ook over aandacht voor een perfecte techniek.

Zena Holloway, waarvan een aantal foto's in de galerie te zien waren, was ook een openbaring. Zij fotografeert altijd onder water maar maakt geen typische onderwaterfotografie. Een prachtige foto van een zwemmend meisje met paard, van onderen gefotografeerd. En een mooie modefoto van een model dat op een stoel in een wedstrijdbad zit - onder water - waarbij de zwemmers hoog in beeld over haar heen gaan. Ongewoon, nooit eerder zoiets gezien.

Mooie foto ook van Marc Faasse van het plein bij het Lieverdje in Amsterdam. Recht van boven gefotografeerd, dan zie je geleidelijk dat de schaduwen niet kloppen: ze vallen alle kanten op. De foto moet dus wel samengesteld zijn. En inderdaad, nu zie je dat het plaveisel ook uit allerlei verschillende rechtbhoeken bestaat, die zorgvuldig aan elkaar geplakt zijn. Omdat het licht steeds anders op het plaveisel viel ontstaat een levendig tapijt. Het lijkt in eerste instantie misschien simpel, maar het is geraffineerd gedaan.

Verder bezochten we 't Fotokabinet. Leuke ervaring. De uitbater haat een flinke collectie Philip Halsmann's, onder andere met Dali. Maar ook een flinke serie foto's van fotopersbureaus als UPI. Zo een foto van een hele jonge John F Kennedy en zijn Jackie. Verder was eer een opmerkelijke foto van Juliana en prinses Margriet, van de hand van Yousouf Karsh of Ottawa 1.l400 euro. We lieten de eigenaar weten dat we dat wel bijzonder vonden, en toen stond hij erop ons de achterkant van de foto te laten zien. De lijst moest open, en daar werd het geheim geopenbaard. Een stempel van Karsh, de opmerking dat openbaarmaking alleen mocht na uitdrukkelijke toestemming. Verder in drie verschillende handschriften de beschrijving dat het gaat om prinses Juliana van The Netherlands en haar dochter Margriet.

http://www.eckhartgallery.com

http://www.zenaholloway.com

http://www.josefhoflehner.com

Expositie ingericht

2009-01-23T19:54:00.005+01:00

Vanochtend vroeg heb ik met Herman Vreman (en assistentie van Fred van der Weijden) onze fotoexpositie in het Zevenaarse gemeentehuis opgehangen. Om 8 uur waren we al present. Het is een mooi geheel geworden. Vijftig foto's van Antwerpen hebben we uitgezocht. De eerste bezoekers hadden we al tijdens het ophangen van de foto's.....
Eerder deze week spraken Herman en ik met journaliste Carine ten Cate. Het resultaat lees je hier:
http://www.gelderlander.nl/voorpagina/liemers/4376925/Onderwerpen-liggen-voor-het-oprapen--.ece
Een leuk verhaal is het geworden. Verder wordt onze expositie vermeld op Ugenda (uitgaansagenda Arnhem-Nijmegen), de website van de Fotobond en op de informatieborden van de gemeente die je bij het binnenrijden van Zevenaar ziet staan.

Slide show geschiedenis van de fotografie

2009-01-11T20:34:00.003+01:00

Bij toeval kwam ik een verrassend en boeiend overzicht van de fotografie tegen, gepresenteerd als slide-show:
http://www.lyseo.edu.ouka.fi/kuvataide/slideshow.php?set_albumName=album02
Erg de moeite waard. Dit leidt je in drie minuten door de geschiedenis van de fotografie.....
Jammer dat er geen achtergrondinformatie te vinden is over de Finse maker.

Discussie over 'Luie schilders'

2009-01-02T17:53:00.003+01:00

Voor de opleiding Fotoreflectie van de Fotovakschool moest ik als opdracht een bijdrage toevoegen aan een discussie op www.photoq.nl. Ondanks herhaalde vragen aan de moderatoren van deze site is mijn inzending nog niet geplaatst. Waarschijnlijk heeft dat te maken met de overgang naar een geheel nieuwe site, maar ik heb daar van de site beheerder geen verklaring voor gekregen. Ik plaats mijn inzending daarom hier. De oorspronkelijke discussie staat op http://www.ediepeters.nl/opiniekwaliteit.html en moet uiteindelijk terechtkomen op deze plek: http://www.photoq.nl/articles/discussie/luie-schilders/

Is het goed genoeg?

Hans den Hartog Jager hangt een modernistische kijk op fotografie aan getuige zijn opmerking “…als geen andere kunstvorm heeft de fotografie, hoe geënsceneerd ook, namelijk de pretentie dat ze een stilstaand, documentair beeld van de werkelijkheid geeft”. Het is jammer dat de criticus geen waardering op lijkt te kunnen brengen voor postmoderne uitingen in de fotografie. Het postmodernisme heeft veel interessante kunst voortgebracht. (Natuurlijk, ook veel bagger. Maar wist u dat in de Gouden Eeuw in de Nederlanden meer dan een miljoen schilderijen zijn gemaakt? Ook die zijn niet allemaal van Rembrandt-niveau).

De oude discussie ‘Is fotografie kunst, moet fotografie realistisch zijn, is fotografie waarheidsgetrouw, mag manipulatie’ die al vanaf het ontstaan van de fotografie leeft, kreeg juist nieuwe impulsen door stromingen als pop-art en conceptual art. En omdat de vroege postmoderne kunstenaars allerlei uitingsvormen, technieken en symbolen combineerden en een nieuwe beeldcultuur creëerden, wakkerden ze ook een andere vraag aan: wat is eigenlijk een foto?
Kruisbestuivingen waren er niet alleen van kunstschilders naar ‘luie schilders’ (zoals Hans den Hartog Jager bepaalde fotografen aanduidt), maar ook van fotografie naar schilderkunst, tussen de reclamewereld en de kunstwereld en tussen schilders en ontwerpers van toegepaste grafiek. Dat heeft nieuwe uitingsvormen opgeleverd, die soms walgelijk banaal ogen, maar als ze goed zijn uitgevoerd enorm opwindend zijn.

We kennen postmodernisme met zijn hang naar concepten nu zo’n veertig jaar, en het nieuwe is er wel vanaf. Dat roept de vraag op of deze stroming op zijn eind loopt. Er zijn signalen die daarop duiden en dat zijn de signalen die Hans den Hartog Jager ook beschrijft als hij het heeft over “iedere sukkel met een Hasselblad”. Alles is al een keer geprobeerd, dus doen we het gewoon nog een keertje in een andere vorm. Pak een conceptje, doe er je dingetje bij, regel publiciteit en we hebben weer een eigentijdse expositie. Galeriehouder ook blij want hij heeft weer een aanstormend talent. Een paar jaar geleden was er in het Duitse Essen een expositie onder de titel “Alle Bilder sind schon da”, dat zegt eigenlijk wel genoeg: we vallen in herhalingen.

Ik erger me nog het meest wanneer ik een platte foto voorgeschoteld krijg waar een context bij gefabriceerd is. Voorbeeld: een recht-toe-recht-aan foto, netjes gemaakt maar niet bijzonder, wordt op superformaat uitgeprint, krijgt een schitterende lijst en hangt meer dan levensgroot in een kunstgalerie. De context (die van de museale expositie) hoort niet bij de foto; staat er los van, is erbij bedacht. Het zijn twee losse entiteiten: de gewoon ogende foto en de kunstlocatie. De foto zou juist op die plek moeten hangen vanwege de intrinsieke kwaliteit van het beeld, maar die herken ik onvoldoende. De foto WORDT kunst WANT hij hangt in een museum en hangt niet op die plek OMDAT hij kwaliteiten heeft. Dat lijkt toch meer op marketing dan op kunstbeoefening? Ik zag deze maand voor het eerst een foto van Andreas Gursky. Ik was op grond van wat ik in publicaties zag niet kapot van zijn werk, maar ik dacht dat ik mijn oordeel moest uitstellen omdat het in de bedoelde context misschien erg overweldigend zou zijn. Maar nee, het was gewoon wat ik dacht dat het was: een erg grote banale foto in een hele mooie lijst. De foto zegt heel bescheiden: “Ik ben een documentaire foto”, maar de omgeving schreeuwt: “NEE!!! Ik ben KUUUUUUNST!”.

Ander voorbeeld: ik zie honderd saaie foto’s van watertorens in een kunsttentoonstelling, maar het blijven platte registraties waar misschien een civiele ingenieur van droomt, maar die niet meer zijn dan wat het eigenlijk zijn: platte registraties. Dit soort foto’s legt valse claims, we kijken met zijn allen naar de nieuwe kleren van de keizer. “Kijk, de keizer heeft mooie nieuwe kleren aan!”. “Nee joh, het is gewoon een Hema-onderbroek”.
Van trendsetters via trendvolgers zijn we nu in de achterhoede van het postmodernisme belandt. Met veel imitaties en halve ideeën. De door Hans den Hartog Jager genoemde nabootsingen van 17e eeuwse stillevens passen hierin. Heb je zelf geen goed idee, recycle er dan een. We worden overspoeld met conceptjes die passen binnen het CKV-onderwijs op middelbare scholen: vierhonderd foto’s van vakwerkhuisjes, vergroten of juist verkleinen van gevonden beelden, een portret op de manier van Andy Warhol……

De kunstcritici en curatoren hebben de taak om een hoge standaard te bewaken. Ik ben het van harte met Hans den Hartog Jager eens als hij zegt ”….. ook kwalitatief onderscheid is ver te zoeken. Rijp en rot, vernieuwend en modieus: de fotomusea tonen alles, als het er maar een beetje prettig uitziet”.
De vraag is natuurlijk of dit te verwijten valt aan luie fotografen of aan luie curatoren en galeriehouders. De expositieinrichters hebben een belangrijke taak die ze onvoldoende serieus nemen. De ultieme vraag “Is het eigenlijk wel goed genoeg” wordt onvoldoende gesteld. Misschien vinden we het allemaal wel even best, zo aan het eind van een tijdperk. Het wordt tijd voor iets anders.

Voorbereidingen expositie

2008-12-28T13:08:00.003+01:00

Vanaf 26 januari exposeer ik met Herman Vreman foto's in het gemeentehuis van Zevenaar. We zijn nu druk met de voorbereidingen. Uitnodigingen zijn gemaakt, foto's geselecteerd en ik ben de afgelopen dagen bezig geweest met vermelding op verschillende websites.

Het wordt een mooie tentoonstelling met stadsgezichten van Antwerpen. Goede foto's - ongeveer 50 - van verschillende onderwerpen die je in een stadse omgeving aan kunt treffen.
Wj denken dat het een leuk beeld geeft. De locatie - de Burgerstraat in het gemeentehuis van Zevenaar - is ook heel mooi. Er komen van nature al veel bezoekers en het is een mooie, lichte ruimte. Ik denk dat het een mooi geheel wordt.

Gast van de maand

2008-12-21T15:45:00.000+01:00

De dag voor kerstmis werd ik verrast met een email van Wim Jenniskens uit Venray. Hij vroeg mij of ik gast van de maand wil zijn op zijn website. Ik voel mij natuurlijk zeer vereerd. Wim maakt fraaie foto's, heel goed verzorgd en vaak met humor. Dus ben ik gevleid door zijn oordeel. De komende dagen ga ik een paar foto's uitzoeken voor de site van Wim......
Als je iets van zijn fotografie wilt weten, kijk dan op deze website: http://home.hetnet.nl/~w-jenniskens/ Binnenkort staan daar ook een paar foto's van mij bij!!